Amazonas

Μια βαθιά ανάσα. Νυχτώνει, γλυκιά η μυρωδιά του νερού, και οι μυστηριώδεις ήχοι δυναμώνουν. Μια συναυλία απο μακάβριες κραυγές πουλιών, ερπετών και ζώων. Στην απεραντοσύνη αυτού του ποταμού και της ατέλειωτης ζούγκλας που τον περιβάλλει, μακριά απο όλα τα γνωστά σημεία αναφοράς, έξω απο τη διάσταση του χρόνου, του πολιτισμού και της γεωγραφίας, συνειδητοποιώ αργά και με δυσκολία πως υπάρχουν μέρη ανέγγιχτα απο τον άνθρωπο και τις μηχανικές του δυνατότητες. Μέρη κρυμμένα στην αγκαλιά της Μητέρας Φύσης, μερη που δέκαπέντε αίώνες μετρημένου πολιτισμού δεν μπόρεσαν ακόμα να τα εντάξουν στη γραμμική διάσταση του Χρόνου, στη γλωσσική, κοινωνική και επιστημονική εξέλιξη.

Στο φτωχό καφενεδάκι που απολαμβάνω τον πρωινό καφέ κλωτσώντας τις σαύρες που γεμίζουν το δάπεδο, ο καφετζής είναι μαζί μου πρόσχαρος. Το χωριό μοιάζει να βγαίνει μέσα απο κάποιο μυθιστόρημα του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μαρκές. Χτισμένο στις όχθες του ποταμού, βρώμικο και στοιχειώδες σε υποδομή, ανθρώπινες συνήθειες και ύπαρξη, El Dorado της γραφής, με κατοίκους που κάποια άγνωστη μοίρα έφερε εδώ και έκανε κατοίκους του. Ο ένας και μοναδικός του χωματένιος δρόμος, λασπώνει με τα νερά της βροχής. Βγαίνουν οι πραμάτιες στο δρόμο. Σαπούνια, φρούτα, λαχανικά, μικροαντικείμενα, ξυλείες. Η υγρασία πνίγει την αναπνοή.

Amazonas. Το μυθικό ποτάμι. Καταπράσινος και μυστηριώδης, κρύβει μυστικά αιώνων. Ζει εδώ ο Πρώτος Ανθρωπος. Γέννημα της Φύσης και της ζωής, με Θεό του το Νερό, το Δέντρο της Γονιμότητας, με μόνη του συναναστροφή τα ζώα, τα έντομα και τα ψάρια. Σε μερικά σημεία του, ο ποταμός μοιάζει με θάλασσα. Το πλάτος του φτάνει τα 2-3 χιλιόμετρα. Απο το Iquitos του Περού οπου πηγάζει, μέχρι της ανοιχτές εκβολές του στη Βραζιλία, ειναι σπαρμένος ανα διαστήματα με μικρά χωριά και πόλεις. Είναι το νοητό έθνος της Αμαζονίας.

Τα εθνικά σύνορα των χωρών χάνουν εδώ τη σημασία τους. Η νοητή γραμμή των συνόρων χάνεται μέσα στο πυκνό και άβατο δάσος. Οι κάτοικοι της περιοχής νοιώθουν το δάσος για πατρίδα τους. Βρίσκονται εδώ για πολλές γενιές, και έχουν αναμειχθεί με τους ινδιάνους της περιοχής. Οι περισσότεροι δεν έχουν ποτέ τους ταξιδέψει έξω απο το μεγάλο δάσος. Οι αυτόχθονες ινδιάνοι του Αμαζονίου δεν αντιλαμβάνονται καν την έννοια του εθνικού κράτους.

Στις όχθες, καλύβες με μικρούς κήπους, χωματένιες σκάλες φτιαγμένες με το χέρι, ανοιχτά παράθυρα με πανιά για πόρτες και εξώφυλλα. Τα παιδιά παίζουν στο νερό. Παντού μακρόστενα κανό, για γρήγορη και τέλεια μετακίνηση. Τα παιδιά των περισσοτέρων οικογενειών δεν εχουν καμμία επαφή με οργανωμένη εκπαίδευση. Μεγαλώνουν και ζούν με τις γνώσεις που παίρνουν απο το φυσικό τους περιβάλλον.

Ο καθαρισμός των δέντρων και των αγριόχορτων είναι μια συνεχής μάχη με τη φύση. Χρειάζεται ο χώρος για καλλιέργεια, για κτηνοτροφία και πρόσβαση στο νερό. Η οικολογική καταστροφή του Αμαζονίου, έχει πολλές διαστάσεις. Στη βασική της έκδοση, τα δέντρα χρειάζονται για την κατασκευή σπιτιών, και κανό. Μετά ακολουθεί το εμπόριο, και η απόφαση της Βραζιλίας να κατασκευάσει ένα τεράστιο αυτοκινητόδρομο που να διασχίζει το δάσος. Χιλιάδες άνθρωποι δανειοδοτήθηκαν να μετακομίσουν στην περιοχή του Αμαζονίου, χτίζοντας οικισμούς καθ’ οδόν. Ηταν ενα πρόγραμμα ανάπτυξης που βούλιαξε οικονομικά, απέτυχε κοινωνικά, και συνέβαλε στην καταστροφή μεγάλου μέρους του τροπικού δάσους.

Η αρχιτεκτονική των σπιτιών του Αμαζονίου είναι απλή και υπακούει στις απλές ανάγκες της φύσης. Ανοιχτά παράθυρα με αυτόσχέδια πανιά για προστασία απο τα έντομα, υπερυψωμένα δάπεδα σε πασσάλους για τα φίδια και το νερό που συχνά ανεβαίνει. Ολα τα υλικά έρχονται απο το δάσος. Στη φωτογραφία, η καινούργια αυτοσχέδια οροφή ξεραίνεται στον ήλιο.

Μια ήρεμη βαρκάδα στη όχθη κάποιου παραποτάμου. Τα πιτσιρίκια των τοπικών φυλών βρίσκονται όλοι μέρα μέσα στο νερό. Δεν φοβούνται ούτε τα περίφημα Πιράνχας, που ζούν στα νερά ανά χιλιάδες. Οι παραπόταμοι του Αμαζονίου κουβαλούν μαζί τους τρομερούς μύθους και ιστορίες. Είναι ακριβώς το σημείο που ο χρόνος σταματά, μια απόλυτη ηρεμία βασιλεύει, και η έννοια της γεωγραφίας ατονεί. Είναι τόσο μεγάλο και δαιδαλώδες αυτό το δίκτυο, που με φόβησε πολλές φορές πως θα χαθώ και δεν θα μπορέσω να ξαναβρώ το μεγάλο ποτάμι. Εκατοντάδες χιλιόμετρα στενών υγρόδρομων, που βυθίζονται βαθιά στη βλάστηση και διακλαδίζονται σε απίθανους συνδιασμούς. Κάπου εκεί, σκέφτηκα, υπάρχει το μυστικό της ζωής. Στα βότανα των φυτών και των δένδρων που ακόμα δεν έχουν απόλυτα καταγραφεί.

Στενεύει το νερό, μέχρι και τα 2 μέτρα, αφήνοντας χώρο μόνο για τα ευέλικτα κανό. Τα δέντρα σιγά σιγά μεγαλώνουν, και καθώς ενώνονται στη κορυφή, σε απέραντο ύψος, κρύβουν το φώς του ήλιου. Μια ποταμίσια στοά. Στις όχθες του ποταμού που περίπου αγγίζουν τη βάρκα που έχω νοικιάσει, βλέπω μαύρους κροκόδειλους να κοιμούνται νωχελικά στις λασπωμένες όχθες. Μέρα μεσημέρι και χρειάζομαι φακό για να συνεχίσω. Βρίσκομαι καθ’ οδόν για τον Πρώτο Ανθρωπο.

Μια ματιά απορίας για τον παράξενο επισκέπτη. Μπήκα στο χωριό μετά απο δύο ώρες βαρκάδας σε σκοτεινούς παραποτάμους και μία ώρα δρόμο μέσα απο πυκνή βλάστηση. Μαζί μου, δύο ξεναγοί, ινδιάνοι. Βασίστηκα σ’ αυτούς για να ξαναβρώ το δρόμο της επιστροφής. Ηταν τόση η χαρά μου να συναντήσω αυτόχθονες ινδιάνους του Αμαζονίου, που για μια στιγμή ξεχάστηκα πως δεν είχα την παραμικρή ιδέα για το που βρισκόμουν.

Η φυλή των Tikuna έχει ήδη έρθει σε επαφή με λευκούς ανθρώπους και γνωρίζει αρκετά γι’ αυτούς. Κρατάει όμως την απόσταση που επιθυμεί, για τη διατήρηση της δικής της κουλτούρας και τρόπου ζωής. Η φυλή έχει μετακομίσει αρκετές φορές στην ιστορία της, και η γλώσσα της και ο πολιτισμός της έχουν πλήρως καταγραφεί απο ανθρωπολόγους. Συνάντησα εκεί πολλούς ήρεμους ινδιάνους, και μέσα στα πλαίσια του δυνατού, προσπάθησα να συζητήσω μαζί τους. Τα παιδιά ήταν ιδιαιτέρως φιλικά. Μού έδειξαν τα παιχνίδια τους σκαλισμένα σε ξύλο, μάσκες και άλλα έργα τέχνης της φυλής. Επαιξα μαζί τους αρκετά, και στο τέλος της βραδιάς, κατασκήνωσα στην άκρη του χωριού για να μην εμποδίζω. Η νύχτες του Αμαζονίου με φοβίζουν. Ερχονται μέσα απο το δάσος χιλιάδες πρωτόγνωρες κραυγές και ήχοι. Κάποιος πίθηκος μου πήρε και μια τσάντα.

Η φυλή των Yaqua πιο απόμακρη και παραδοσιακή. Ο εικονιζόμενος ήταν ο αρχηγός της φυλής, και η κυρία η γυναίκα του. Σε κάποια στιγμή, η γυναίκα άρχισε να φωνάζει, ενώ εκείνος καθόταν ήρεμος και με παρατηρούσε. Ηταν ένα είδος υποδοχής, τιμή στον επισκέπτη. Δεν αισθάνθηκα οτι κινδυνεύω άμεσα, ήμουν πολύ προσεκτικός στις προσεγγίσεις μου, διακριτικός στην παρουσία μου και τις συναναστροφές μου. Στο χωριό αυτό, μοιράστηκα με τον αρχηγό ένα είδος ντόπιου ποτού, τοπικής παραγωγής, που με ζάλισε. Δεν ξέρω τί ήταν. Για αντάλλαγμα, του έδωσα ρύζι που κουβαλούσα μαζί μου για την προσωπική μου διατροφή. Εμεινα μαζί τους μερικές μέρες. Ενοιωσα πως συναντούσα τον αρχαιότερο πολιτιστικά άνθρωπο στον κόσμο, τον Πρώτο Ανθρωπο.

Καθώς χιλιάδες φυλές του Αμαζονίου κινδυνεύουν με εξαφάνιση, θεωρώ τον εαυτό μου τυχερό που είχα την ευκαιρία να συναντήσω απο κοντά μερικές απο τις φυλές και τους ανθρώπους αυτού του δάσους. Αφησα πίσω μου μια αίσθηση ενοχής πως με την παρουσία μου και την περιέργειά μου, ίσως να συνέβαλα και εγώ, αθελα ίσως, στην περαιτέρω πολιτιστική αλλοτρίωση των ινδιάνων του Αμαζονίου. Επιστρέφοντας πίσω, άρχισα με μανία να διαβάζω ό,τι έβρισκα για την περιοχή και τις φυλές της. Ηταν για μένα μια πρωτόγνωρη εμπειρία. Τα 6 εμβόλια που έκανα πριν φύγω, και τα χαπάκια της μαλάριας που έπαιρνα καθημερινά, με κράτησαν υγιή. Εύχομαι μια μέρα να επιστρέψω στην μαγική αυτή περιοχή του κόσμου.

Συνάντησα κατα τη διάρκεια αυτού του ταξιδιού, και έκανα καλή παρέα, με πολλούς και αξιομνημόνευτους ανθρώπους. Τον Francisco M, φοιτητή Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου της Μπογκοτά, που ανήκει στην συνεχώς αυξανόμενη ομάδα των λατινοαμερικανών που θέλοντας να γνωρίσουν το πιο άγνωστο κομμάτι της πατρίδας τους, έρχονται εδώ μέσα απο ακαδημαικά, και άλλα κοινωνικά προγράμματα. Εθελοντής και βαθύτατα καλλιεργημένος, ο Φρανσίσκο με βοήθησε πολύ στις περιοδείες μου. Κρατάμε ακόμα επαφή.

Ενα ζευγάρι Αμερικανών ανθρωπολόγων, Μark και Suzan W. απο το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, που ζούσαν εκεί τα τελευταία δύο χρόνων κάνοντας γλωσσολογική έρευνα για μερικές φυλές της Βραζίλίας. Στην αυτοσχέδια καλύβα τους, στις όχθες του Αμαζονίου, έκανα μαζί τους μερικές απο τις ωραιότερες συζητήσεις σε θέματα Κοινωνιολογίας, Aνθρωπολογίας, Γλώσσας και Βοτανικής. Ανήκουν στην ομάδα των ανθρώπων με βαθύτατο ενδιαφέρον για την περιοχή, και τα προβλήματα του κόσμου γενικότερα. Εφυγα απο την παρέα τους σαφέστατα πιο μορφωμένος.

Για ξεναγούς χρησιμοποίησα ντόπιους τους οποίους εύκολα εντόπιζα και έπαιρνα μαζί μου. Ινδιάνους, Βραζιλιάνους, Ισπανούς. Ηταν ένα πανόραμα προσωπικοτήτων με καταπληκτικό ενδιαφέρον. Κανείς δεν με κορόιδεψε. Αντίθετα μου πρόσφεραν όλοι απλόχερα την παρέα τους, τις γνώσεις τους, και καλό ντόπιο αλκοόλ.
--------------------------------------------------
Αll pictures by Locus Publicus, free for public use
Amazon River 1998
--------------------------------------------------

Φωτογραφίες του Αμαζονίου ανάρτησα σε ενα ειδικό αρχείο στο Picasa.

Το βλέμμα της αθωότητας

Καθόταν ήσυχα μέσα στο κανό, κρατώντας ένα μικρό πιατάκι με φαγητό. Που και πού, πετούσε λίγο φαγητό στόν ποταμό, και χάζευε τα ψάρια που μαζευόταν. Γελούσε μόνη της, έδειχνε μια απέραντη χαρά.

Απο μια άλλη μικρή βάρκα, αρκετά μακριά, θέλησα να την φωτογραφήσω. Αλλά ήθελα ένα κοντινό πλάνο, να αποτυπώσω τη χαρά της. Αλλαξα γρήγορα φακό στη μηχανή, και έβαλα τον μεγαλύτερο που είχα (210mm). Τραβηξα μερικές γρήγορες φωτογραφίες. Σκέφτηκα πως είχα αποτύχει. Οταν εμφάνισα της φωτογραφίες, κατάλαβα πως αποτύπωσα την αθωότητά της. Παρόλο που η φωτογραφία είναι κουνημένη, είναι μία απο τις αγαπημένες μου. Τη μοιράζομαι σήμερα μαζί σας.

Η μικρή ανήκει στη φυλή των Tikuna, που ζούν για γενιές στον Aμαζόνιο. Καθώς ετοιμάζω μερικά πόστ για την πανέμορφη αυτή περιοχή του κόσμου, ήθελα η φωτογραφία αυτή να προηγηθεί. Ιδιοτροπίες...

Χρώματα κι' αρώματα

Ακουγα τις φωνές των παιδιών να παίζουν, τις γυναίκες να συζητούν μεγαλόφωνα, μύριζα τα φαγητά τους. Εγώ ψηλά, εκείνοι χαμηλά. Απο το φωταγωγό του σπιτιού, στο πίσω μέρος της πολυτελούς πολυκατοικίας, μέσα στο ανοιχτό ρέμα, έβλεπα ενα μικρό συνοικισμό ανθρώπων να ζεί σε σπίτια που ποτέ μου δεν είχα φανταστεί πως υπήρχαν. Μισογκρεμισμένοι τοίχοι, τρύπες στα ταβάνια, αλλού τσίγκος, αλλού πέτρες για να κρατούν την οροφή. Τους κοίταγα για ώρα προσπαθώντας να φανταστώ τον εαυτό μου στη θέση τους, να καταλάβω τη ζωή τους. Παρόλο τη φτώχια τους, φαινόταν ζωντανοί και αισιόδοξοι. Γέλια αντηχούσαν στον αέρα, οι κοπέλες με χαιρετούσαν με χαμόγελα.

Σαν πήρα το θάρρος να περάσω το ρέμα και να βρεθώ μαζί τους, εκείνοι με υποδέχτηκαν με χαρά. Παραμέρισαν τα χιλιάδες πράγματα που βρίσκονταν παντού, μάζεψαν τα απλωμένα βρεμμένα ρούχα, και ως εκ θαύματος, μου φέραν και καρέκλα. Μια αληθινή, ολόκληρη καρέκλα! Δεν τόλμησα να φέρω μαζί μου τη φωτογραφική μηχανή, κάτι μέσα μου με πρόσταζε να σεβαστώ τη θέση τους και την ανέχειά τους. Και εκείνοι μου πρόσφεραν καφέ, καλό, αληθινό αρωματικό καφέ με γλυκίσματα. Τα παιδιά ξυπόλητα συνέχισαν να παίζουν. Κάθησα μαζί τους με χαρά, με αληθινή απόλαυση και κέφι. Ηταν οι φτωχότεροι άνθρωποι που συνάντησα ποτέ μου. Ζούσαν σε παράνομα χαμόσπιτα χωρίς οροφές, μέσα στο ρέμα. Και εκείνοι ήταν τόσο ευχάριστοι και ευγενικοί μαζί μου. Τόσο απλοί, τόσο αληθινοί. Συζήτησα μαζί τους για ώρα πολύ, και καθώς έφευγα, ένοιωσα μέσα μου μια απέραντη θλίψη. Εγώ θα ανέβαινα και πάλι στην πολυκατοικία, σε αληθινό σπίτι, και θα τους έβλεπε απο ψηλά. Η μάλλον θα τους άκουγα μόνον. Νύχτωνε, και οι φτωχοί δεν έχουν φώτα..

Η Yvonne με κρατούσε σφιχτά απο το χέρι καθώς περπατούσαμε τα στενά ανηφορικά σοκάκια. Θαρρώ πως ντρέπονταν για αυτό που της ζήτησα να κάνει, να με συνοδεύσει στις φτωχογειτονιές της πόλης. Μόνη της δεν θα ερχόταν ποτέ. Δεν ήταν άλλωστε θέαμα για τουρίστες. Και εγώ σκέφτηκα να πάω μόνος μου, μα ήθελα να είναι και εκείνη μαζί μου, για να μπορέσω πιο εύκολα να έρθω σε επαφή με τους ντόπιους. Ηθελα να τραβήξω και μερικές φωτογραφίες, αλλά πιο πολύ ήθελα να δώ μια αληθινή παραγκούπολη. Με σπίτια κολλημένα το ένα πάνω στο άλλο, χωρίς βάσεις, χωρίς αληθινή υποδομή, με αυτοσχέδια συστήματα ηλεκτρισμού και υδραυλικών. Μια παραγκούπολη που όταν βρέχει κινδυνεύει να καταρρεύσει και να παρασυρθεί απο τα νερά της φύσης και τα απόβλητα των υπονόμων. Μια πόλη αληθινή, μέ ανθρώπους που ζούσαν κοντά ο ένας στον άλλον, όπου η καθημερινότητα ήταν γολγοθάς, τα χρήματα σχεδόν ανύπαρκτα, το φαγητό λιγοστό. Ενα σύνολο ανθρώπων με κανένα όνειρο για το μέλλον, με ανύπαρκτα σχολεία και γιατρούς για τα παιδιά τους. Απόκληροι σε μια πόλη που ήξερε καλά να τους κρατάει μακριά, σε ένα κράτος που απουσίαζε παντελώς απο την καθημερινότητά τους.

Ρώτησα πόσο μεγάλος είναι αυτός ο πληθυσμός. Τεράστιος, αποκρίνεται η ευγενικιά Yvonne. Και σαν ξαποστένει για λίγο στη σκληρή ανάβαση της ανηφόρας, γίνεται μετά χείμαρρος ασταμάτητος. Μου μιλάει απο την καρδιά της, απλά και αληθινά. Ισως να υπάρχουν κόσμοι που πλούσιοι, μεσαίοι και φτωχοί να συνυπάρχουν, μου λέει. Οχι όμως εδώ. Εδώ οι πλούσιοι ζουν σε φρούρια, με ειδικές συνοδείες και συστήματα συναγερμού. Οι μεσαίοι σε διαμερίσματα με κάγκελα στις πόρτες και τα παράθυρα. Και οι φτωχοί δεν υπάρχουν. Απλά δεν υπάρχουν. Ετσι είναι τα πράγματα. Μαθαίνει κανείς με τον καιρό να τους αποφεύγει. Να ζεί στο δικό του κόσμο, να τους αγνοεί. Αυτό το πλήθος δεν αξίζει δεκάρα. Αν ποτέ ξεσηκωθούν, μου λέει με τρόμο, αυτή θα φύγει. Ναι, θα φύγει. Αυτή η χώρα μόνον χωρισμένη μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει.

Μερικά χιλιόμετρα μακριά απο τα barrios, στο κέντρο της πόλης, στους πανέμορφους δρόμους με τα καλοδιατηρημένα πλακόστρωτα, τις πανέμορφες μπουτίκ, τα ευρωπαικά εστιατόρια και τα μοντέρνα καφενεδάκια, η Yvonne με σέρνει σε πολυτελή μαγαζιά και μπυραρίες. Απέναντί μας το κατάλευκο κτίριο της Βουλής, το κέντρο της κυβέρνησης της χώρας. Μια κυβέρνηση στελεχωμένη με παραδοσιακούς αριστοκράτες, γόνους των καλυτέρων οικογενειών της χώρας. Ανθρωποι με σπουδές, διασυνδέσεις, πλούτο και κοινωνική επιφάνεια.

Καθώς περπατούμε γύρω απο το όμορφο κτίριο, νοιώθουμε τη παρουσία της αστυνομίας έντονη. Ενα πλήθος στέκεται κοντά στα κάγκελα κοιτώντας προς το κτίριο. Σε κάποια μεριά του, το κτίριο είναι κατεστραμμένο. Το ολόλευκο χρώμα του είναι πλέον μαύρο, καπνός αναδύεται απο το εσωτερικό του κτιρίου στον ουρανό. Η μυρωδιά του καμμένου είναι έντονη. Τί συνέβη; Κάποιος τρελλός στρατιωτικός, μας πληροφορούν, αλεξιπτωτιστής, επιχείρησε να κάνει πραξικόπημα. Εγινε κάποια μάχη με πυροβόλα όπλα και βόμβες. Το χτύπημα ήταν πιθανώς απο τάνκς, απο οβίδα που έπεσε στο κτίριο. Το όνομά του ήταν Hugo Chavez. Ενας άγνωστος. Τον έπιασαν όμως και τώρα τα πράγματα είναι ομαλά. Να μην ανησυχούμε. Η Yvonne και εγώ συνεχίζουμε τη βόλτα μας. Για την ευχάριστη βραδιά, είχαμε πιάσει τραπέζι σε ένα γαλλικό εστιατόριο..

--------------------------------------------------------
All pictures by LocusPublicus, free for public use
Caracas, Venezuela
--------------------------------------------------------

Ανοιξη

Για την υποδοχή της άνοιξης, μια φωτογραφική βόλτα στο Σαν Φρανσίσκο. Το διαμάντι της Αμερικής, στην πολιτεία της Καλιφόρνιας, ένα απο τα καλύτερα μέρη στο κόσμο. Μια πόλη μαγική, απλωμένη στη φύση, στον ήλιο και τα ήρεμα νερά του Ειρηνικού.

Η ηλιόλουστη μέρα είναι αρχικά ψυχρή. Μυρίζει κανείς τη θάλασσα, και αισθάνεται τον αέρα να διαπερνά την πόλη. Γεμίζει η πόλη απο τουρίστες, πλανώδιους μουσικούς, και υπαίθριες εκθέσεις. Παντού κάτι συμβαίνει. Είναι μια πόλη φιλελεύθερη, ζωντανή, αισιόδοξη. Με πληθυσμό απο όλο τον κόσμο, με νιόφερτους που αναζητούν την τύχη τους στη μεγάλη αγορά της. Με τους Κινέζους εμπόρους της, τους συνδικαλισμένους ομοφυλόφιλους, τους απίθανους κομπιουτεράδες της.

Χτισμένοι πάνω σε οκτώ λόφους, οι δρόμοι του Σαν Φρανσίσκο ανεβοκατεβαίνουν, απότομα σε πολλά σημεία. Και η θέα της θάλασσας βρίσκεται παντού, καθώς το οπτικό σημείο αλλάζει συχνά. Η περιοχή του Russian Hills πήρε το όνομά της απο τους πρώτους Ρώσους μετανάστες που την κατοίκησαν. Με τα χρόνια, τα φτωχά σπίτια της περιοχής, ανακαινίστηκαν, και σήμερα γέμισαν απο φιλόδοξους γιάπηδες με ακριβά γούστα και υπέρμετρες φιλοδοξίες.

Οσο πλησιάζει κανείς προς τη θάλασσα, τα σπίτια γίνονται ακριβότερα, ομορφότερα και πολυτελέστερα. Εχω γνωστούς που έχουν αγοράσει υπόγεια στην περιοχή, γιά ένα εκατομμύριο δολλάρια! Σε εποχή κρίσης, όπως σήμερα, οι χρεωκοπίες και κατασχέσεις έρχονται η μία πάνω στην άλλη. Είναι ο κύκλος της Καλιφόρνιας, μια πολιτεία με οικονομική ιστορία των άκρων, μέσα απο διαδοχικούς κύκλους ανάπτυξης και ύφέσης. Με μια αισιοδοξία που δεν έχω βιώσει πουθενά αλλού στον κόσμο.

The Golden Gate Bridge, σήμα κατατεθέν της πόλης. Xτισμένη το 1937, με μήκος 2.8 χιλιόμετρα, ενώνει τα δύο στενότερα σημεία του Κόλπου του Σαν Φρανσίσκο. Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη απο το καλύτερο δυνατό σημείο, ψηλά απο τα βουνά, οπου οι δρόμοι γίνονται ελικοειδείς, και ανεβοκατεβαίνουν τις χρυσοκίτρινες πλαγιές. Το τοπίο θυμίζει την περιοχή της Παλιοβούνας στην Ελλάδα, μετά τη γέφυρα του Ρίου – Αντιρρίου. Ενας ευχάριστος και δυνατός αέρας έρχεται με δύναμη απο την άνοιχτή θάλασσα του Ειρηνικού.

Περνώντας τη γέφυρα, βρίσκει κανείς μια σειρά απο γραφικά και πανέμορφα χωριαδάκια. Τα σαββατοκύριακα, γεμίζουν με ποδηλάτες που περνούν τη γέφυρα και ξεχύνονται στη φύση. Μουσικοί δίνουν κάθε λογής συναυλία στους ανοιχτούς χώρους, φωτογράφοι με τηλεφακούς αποτυπώνουν λεπτομέρειες και θέματα. Στη φωτογραφία, το χωριό του Sausalito.

Το προαύλιο της φυλακής του Αlcatraz, μία απο τις ακριβότερες φυλακές που χτίστηκαν ποτέ στον κόσμο. Σίγουρα η θέα της είναι απο τις πιό όμορφες που υπάρχουν. Η φυλακή φτιάχτηκε για καθαρά πολιτικούς λόγους, στο νησί του Αlcatraz το 1934, για να φιλοξενήσει διάσημους αντιπροσώπους του οργανωμένου εγκλήματος. Ηταν μια καθαρά πολιτική κίνηση να δωθεί συμβολισμός και επισημότητα στην προσπάθεια της Αμερικής να καταστείλει το οργανωμένο έγκλημα το οποίο είχε πάρει τεράστιες διαστάσεις μετά την εποχή της Ποταπαγόρευσης, και του παγκόσμιου Κράχ του 1929, που δημιούργησε παντού μαύρες αγορές, ακόμα και στα τρόφιμα. Σήμερα η φυλακή είναι μουσείο, και ανοιχτή σε χιλιάδες επισκέπτες.

Απο το μέρος που απεικονίζεται στη φωτογραφία, κατάφεραν το 1962 να αποδράσουν απο τη φυλακή τρείς κρατούμενοι. Θα πρέπει να κατέβηκαν την απότομη πλαγιά που κοιτάζει στη θάλασσα, και απο κεί, νά πέρασαν στο Σάν Φρανσίσκο. Κανείς δεν έμαθε ποτέ πως κατάφεραν να διασχίσουν τα ορμητικά νερά του κόλπου και να βγούν απέναντι. Παρόλο που η απόσταση είναι σχετικά μικρή, η διάβαση είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Βόρεια της πόλης, δύο απο τις γνωστότερες κοιλάδες παραγωγής κρασιού στον κόσμο, το Νapa και Sonoma Valleys . Η παραγωγή κρασιού στην Καλιφόρνια έχει πλέον επιστημονικές διαστάσεις. Με ένα απο τα καλύτερα κλίματα στον κόσμο, η περιοχή ηρεμεί το μάτι με τους απέραντους αμπελώνες της, και τα γραφικά ισπανικά χτίσματα που τη διακοσμούν. Χιλιάδες οι τουρίστες και εδώ. Σχεδόν όλες οι οινοποιείες είναι ανοιχτές στους επισκέπτες, με οργανωμένες ξεναγήσεις όλων των χώρων παραγωγής. Μαθαίνουν εκεί οι φίλοι του κρασιού τα πάντα γύρω απο την καλλιέργεια του σταφυλιού, τον κύκλο της παραγωγής, τον διεθνή συναγωνισμό, ακόμα και την τέχνη των πωλήσεων και του μάρκετινγκ. Ζήλεψα εκεί πραγματικά την οργάνωση, τη σπουδή και την επαγγελματικότητα των οινοπαραγωγών. Κάτι ανάλογο, σκέφτηκα, θα πρέπει να κάνουν και οι ελληνες παραγωγοί.

Ο πλούτος της Καλιφόρνιας σε ανοιχτή θέα. Πρόκειται βέβαια για ιδιωτικό σπίτι. Και δεν είναι το μόνο. Κάθε λοφίσκος γεμάτος με σπίτια που συναγωνίζονται σε πρωτοτυπία, άνεση και πλούτο. Η Καλιφόρνια δεν είναι Σουηδία. Είναι ένας τόπος που υπόσχεται ευκαιρίες σ’ αυτούς που τολμούν, που δουλεύουν σκληρά, και που φυσικά τελικά τα καταφέρνουν. Είναι ο τόπος που παράγει πρωτοπόρο σκέψη σε τέχνη και επιστήμες, και δεν έχει πρόβλημα να διαφημίσει τον πλούτο της. Εχει βέβαια και ο παράδεισος πολλά προβλήματα, αλλά η γενική νοοτροπία και κλίμα δεν σηκώνει πολλούς συντηρητισμούς. Η Καλιφόρνια είχε και συνεχίζει να έχει το κλίμα του Frontier.

Το τοπίο μου θυμίζει την Ελλάδα. Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη απο μια στροφή του δρόμου, τον περίφημο Route 1, τον στενό και παλιότερο αυτοκίνητόδρομο της Αμερικής που διασχίζει την Καλιφόρνια κατα μήκος του Ειρηνικού. Είναι ο γραφικότερος δρόμος για οδήγηση. Τρομερά φωτογραφικός, ακολουθεί τα νερά του ωκεανού, μέσα απο χωριαδάκια, δάση και γκρεμούς. Στο πέρασμά του, βλέπει κανείς πανέμορφα σπιτάκια, σέρφερς που παλεύουν με τα κύματα, φώκιες ξαπλωμένες στα βράχια. Η άνοιξη έφτασε. Ωρα για επιδρομές στη φύση.

-----------------------------------------------------
Αll pictures by LocusPublicus, free for public use.
San Francisco, California.
-----------------------------------------------------
Χρήσιμες πληροφορίες

Union Square - San Francisco
The Marina District
Sausalito
The Golden Gate Bridge
Alcatraz
California Wines
San Franscisco Tours

Θρησκεία και Εκκλησία

Δεν είμαι πολέμιος της Εκκλησίας. Δεν ανήκω στην ομάδα εκείνων που θέλουν να καταργήσουν τις θρησκείες. Δεν επιθυμώ να καταστρέψω ναούς, ούτε παροτρύνω κανέναν να μην τους επισκέπτεται. Δεν έχω πρόβλημα με καμμία θρησκεία, ούτε βέβαια με την Ορθοδοξία. Δεν θεωρώ γελοίο ή αντιπνευματικό να νοιώθει κάποιος την ανάγκη να εξωτερικεύσει την ελπίδα του στη θρησκεία, να έχει μεταφυσικές ανησυχίες. Δεν θεωρώ σκοταδιστές όλους αυτούς που ανήκουν ενεργά σε μια εκκλησία. Δεν κατηγορώ εικόνες, σύμβολα, και κείμενα. Θεωρώ πως πολύ άνθρωποι στρέφονται στη θρησκεία γιατί εκεί νοιώθουν όμορφα. Δεν με ενοχλεί καθόλου.

Θεωρώ πως η θρησκευτικότητα είναι μια εσωτερική ανάγκη πολλών ανθρώπου να αναζητήσουν τον θάνατο πέρα απο τις διανοητικές τους διαστάσεις. Να αισθανθούν την ψευδαίσθηση πως δεν θα πεθάνουν ποτέ, πως κάτι στο υπερπέραν θα τους κρατήσει αθάνατους. Να συλλάβουν και να δουν πέρα απο τις φυσικές τους δυνατότητες, να κρατηθούν απο ιδέες μετα-φυσικές, να βρούν νόημα στο ερώτημα της ύπαρξης.

Για μένα η θρησκεία που πασάρεται μέσα απο την οργανωμένη Εκκλησία, είναι πρωταρχικά ένα σύστημα ηθικής. Εχει συγκεκριμένα βιβλία για αναφορά (Βίβλο, Διαθήκες), που περιέχουν ιστορίες με ηθικά κατ’ εξοχήν διδάγματα. Το περιεχόμενο των βιβλίων αυτών, πολλοί το παίρνουν κυριολεκτικά, και αγωνίζονται να το αποδείξουν. Εγώ το βλέπω συμβολικά, και δεν προσπαθώ να αποδείξω τίποτα. Ως εκ τούτου, δεν βλέπω τίποτα το παράλογο στα περιεχόμενα, αντιθέτως θεωρώ πως έχουν χρήσιμες και ωραίες ιστορίες αγάπης, αλληλοσεβασμού, αυτοθυσίας, καθώς και προτροπές για αλτρουισμό και συγκατάβαση.

Τα Θαύματα, η Δημιουργία του Κόσμου, η Μετενσάρκωνση, η Ανάσταση, κλπ, είναι για μένα συμβολισμοί. Τους εξηγώ όπως θέλω εγώ, όπως με ικανοποιούν λογοτεχνικά και συμβολικά. Γιατί σαν λογοτεχνικό βιβλίο (πέραν της Ηθικής), η Βίβλος είναι ένα πολύ καλό σύγγραμμα. Συνυπάρχει στην φιλοσοφική και ηθική λογοτεχνική βιβλιογραφία, με άλλα ωραία συμβολικά βιβλία για τον Βούδα, τον Μωάμεθ, καθώς και βιβλία του Αγιου Αυγουστίνου, Αριστοτέλη, κλπ.

Θεωρώ πως αν δεν υπήρχε Βίβλος και οργανωμένη Εκκλησία, πάλι θα ζούσαμε με κάποιο σύστημα ηθικής. Οι δέκα εντολές, για παράδειγμα, θα υπήρχαν και χωρίς τον Χριστιανισμό. Είναι βασικές αρχές σεβασμού προς τους άλλους, απαραίτητα στοιχεία και προυποθέσεις θετικής συνύπαρξης ανθρώπων. Δεν ξέρω καμμία κοινωνία που το Κλέβειν ή το Φονεύειν θεωρείται αποδεκτό. Τουτέστιν, κατέληξα, θα μπορούσαμε άνετα να ζήσουμε και χωρίς οργανωμένη θρησκεία. Η Φιλοσοφία θα καταλάμβανε τη θέση της.

Κατανοώ επίσης πως καμμία θεωρία δεν είναι τέλεια, και δεν μπορεί να καλύψει τα πάντα. Ενώ η Φιλοσοφία μπορεί να καλύψει κάποιες εσωτερικές ανάγκες, άλλες δραστηριότητες ανθρώπινες, χρειάζονται άλλο πρίσμα ερμηνείας. Πέρα απο τα ηθικά συστήματα, δημιουργήσαμε και συστήματα οικονομικά, εμπορικά, νομικά. Κάθε σύστημα, κατα τη γνώμη μου, απαιτεί και το δικό του πλαίσιο ερμηνείας. Δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω τη θρησκεία για να κατανοήσω ένα εμπορικό και τραπεζικό σύστημα. Ούτε για να περιγράψω και να σχεδιάσω σύστήματα πληροφορικής. Γι’ αυτό το λόγο, δεν θεωρώ πως η θρησκεία μπορεί να υπάρξει έξω απο κάποιο προσωπικό πλαίσιο αναφοράς, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για όλες τις καθημερινές μας ανάγκες και ερμηνείες. Δεν μπορεί δηλαδή να γίνει οδηγός και τρόπος ζωής για όλες μας τις δραστηριότητες. Κάτι τέτοιο έχουν επιχειρήσει νοητά οι Μουσουλμάνοι, και έχουν ως εκ τούτου βρακυκυκλωθεί παντελώς.

Και επειδή βλέπω τη θρησκεία εντελώς λογοτεχνικά και συμβολικά, βρίσκομαι σε πλήρη διάσταση με εκείνους που θέλουν να μου επιβάλουν τη δική τους ερμηνεία. Τύποι Ανθιμου, Μπίν Λάντεν, και Πάτ Ροβερτσον, δεν μου πάνε στο χαρακτήρα. Στις επισκέψεις μου στην εκκλησία, απολαμβάνω απόλυτα το κείμενο του λόγου (σαν γλωσσικό λογοτέχνημα), τη μυρωδιά του λιβανιού (σαν φυσικό στοιχείο με συμβολισμό), τη θρησκευτική κατάνιξη (σαν φιλοσοφική έννοια και τελετουργία), τους βυζαντινούς ψαλμούς (σαν μουσικό δημιούργημα). Ικανοποιούμαι δηλαδή ποιητικά, λογοτεχνικά, φωτογραφικά, φιλοσοφικά και λαογραφικά. Τα υπόλοιπα μου περισσεύουν.

Πιστεύω πως και η Εκκλησία έχει ενα ρόλο να παίξει, κυρίως κοινωνικό. Στην Αμερική, η Καθολική Εκκλησία έχτισε χιλιάδες σχολεία για να προλάβει την κατάρρευση της μέσης εκπαίδευσης που σήμερα είναι πραγματικότητα. Στη Λατινική Αμερική, η εκκλησία έχει παράγει πολλών ειδών ιδεολογίες, απο επαναστατικές μέχρι πλήρως αλτρουιστικές. Εχει σώσει χιλιάδες παιδιά του δρόμου. Είναι απορίας άξιον γιατί η Καθολική εκκλησία δεν έχει ακόμα αποφασίσει να εγκαταλείψει την ευρωκεντρική της νοοτροπία, και να αναδείξει έναν λατινοαμερικάνο Πάπα.

Γιατί πέρα απο τα τελετουργικά που είναι ποιητικά και ωραία, ο πραγματικός ρόλος της εκκλησίας είναι στο δρόμο. Στο γκέτο με τους μετανάστες, τις κακοποιημένες γυναίκες και παιδιά, τους ναρκομανείς του δρόμου, τους εγκατελειμένους και ασθενείς. Ο ρόλος της εκκλησίας είναι η κοινωνική παρουσία, η δημιουργία υποδομών που κανείς δεν έχει συμφέρον να χρηματοδοτήσει, η παραγωγή ιδεολογίας βοήθειας και υποστήριξης συνανθρώπων. Και αυτό μπορεί να γίνει χωρίς θρησκευτικό μήνυμα, χωρίς τους γραφικούς της τηλεόρασης που τσακώνονται για το πώς ανάβει το κερί το Αγιο Πνεύμα, πια ακριβώς ημερομηνία θα κάνει ο Θεός τη Δευτέρα Παρουσία, και απο που ακριβώς εκπορεύεται το οιοδήποτε πνεύμα. Χωρίς τους πολιτικάντηδες τύπου Χριστόδουλου, Ανθιμου και Αμβρόσιου που ζούν αποκομμένοι απο τις κοινωνικές ανάγκες της καθημερινής ζωής, εγκλωβισμένοι γλωσσικά, παρουσιαστικά και ιδεολογικά σε άλλον αίώνα.

Ζούμε σε μια ιστορική περίοδο που τα πάντα διεθνοποιούνται. Είναι ενα περιβάλλον στο οποίο επενδύσεις, επιστήμες και ιδέες κινούνται γρήγορα σε διεθνές επίπεδο. Αυτό προσωπικά μου αρέσει. Το θεωρώ μια μή αντιστρέψιμη πραγματικότητα, τους κραδασμούς της οποίας προσπαθώ να αφομοιώσω θετικά. Τα προβλήματα των ανθρώπων είναι πλέον διεθνή, και μέσα απο αυτό το πλαίσιο πρέπει να γίνει και η αντιμετώπισή τους. Και η εκκλησία καλείται τώρα να δώσει δυναμική παρουσία στις νέες ανάγκες τις εποχής. Να παράγει επαναστάτες και κοινωνικό έργο. Να αποδείξει πως μπορεί να συνεισφέρει σε λύσεις. Εδώ και τώρα.

Φίλοι μπλόγγερς,
Καλό θρησκευτικό, συμβολικό και ποιητικό Πάσχα.

Locus Publicus

Μεσολόγγι

Aνταποκρινόμενος στην πρόσκληση της blogger ria για την ανάρτηση μιας εικόνας και ενός ποιήματος, (και με μια μικρή διαφοροποίηση), επέλεξα σήμερα, ημέρα των Βαίων, έναν συγλονιστικό σε συμβολισμό πίνακα του Delacroix για την έξοδο του Μεσολογγίου. O πίνακας απεικονίζει την ψυχή των Ελλήνων να στέκει και να απορεί, μέσα στα ερείπια της πόλης του Μεσολογγίου, τόπου θυσίας και τάμα όλων των ξεσηκωμένων που χάθηκαν στο βωμό της ελευθερίας.

Eugene Delacroix "Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου", 1826, μουσείο Μπορντώ, Γαλλία.

Το ποίημα που ακολουθεί είναι δικό μου. Ωδή ερασιτέχνη, σε μια ευχάριστη παιδική ανάμνηση που διαρκεί ακόμα. Είναι βασισμένο στα παιδικά μου χρόνια, όταν την Κυριακή των Βαίων, πήγαινα με την οικογένειά μου στο όμορφο Μεσολόγγι, επίσκεψη τιμής στον ιστορικό του θρύλο. Και εκεί, στο τούρκικο χαμόσπιτο της θειάς μου, αναμεσής στης πόλης τα καλντερίμια, με τους ήχους του Αγίου Παντελεήμονα για υπόκρουση, με ζώναν οι ντόπιοι με πυκνές φρεσκοσιδερομένες φουστανέλες και φυσεκλίκια βαριά και χειροποίητα, με τσαρούχια πολύχρωμα και ασημένια αρματωλίκια. Χάζευα τους μεγαλύτερους με τις απίθανα όμορφες φορεσιές της επανάστασης, τις καλτσωδέτες με τις πλάγιες φούντες, τις αρματωσιές, τα βελούδινα φέσια.

Και εκεί, στη πόλη του Μεσολογγίου, αγάπη μου παιδική και αιώνια, γινόταν η μόνη παρέλαση που η μουσική της ήταν γραμμένη σε κλίμακα μινόρε, χωρίς έπαρση, μα με θλίψη και μελαγχολία. Στον Κήπο των Ηρώων, το κεντρικό πάρκο του Μεσολογγιού, μέσα στο καλοδιατηρημένο φρούριο με τα κανόνια, παιδιά που γνώριζα και θαύμαζα, έπαιζαν το ρόλο των Ελεύθερων Πολιορκημένων. Υπέρτατη τιμή, μέσα σε θρήνους, κλάψες και στριγγλιές, το τελικό μπουρλότο του Καψάλη, και εκείνος που θα τον υποδύονταν.

Μεσολόγγι

Σ’ αυτού του κόσμου τα πολλά, στίς έγνοιες και συμβάντα
μές σε μεγάλα και μικρά, και σε συνηθισμένα,
μέσα στίς πίκρες της ζωής και στις χαρές που σπάνουν,
εμένα μούλαχε μικρός κάτι σπουδαίο να ζήσω
κάτι, που μια συγκίνηση με έκανε να νοιώσω
Μια παιδική μου ανάμνηση, που θάθελα να σώσω.

Μια Κυριακή της ανοιξης, τη μέρα των Βαίων
μαζί με φίλους και γνωστούς, πρόσωπα αγαπημένα,
μαζί με φώνες και χαρές και δώρα συγγενών μου,
κατέβαινα μικρό παιδί σ’ ένα αρχοντοχώρι
στην άκρια της θάλασσας που μύριζε αρμύρα
πούχε μια φήμη τραγική, στη θλιβερή του μοίρα.

Μες στα στενά σοκάκια του, τα τουρκοπατημένα,
και στο μεγάλο πάρκο του, τον Κήπο των Ηρώων,
στον Αγιο Σπυρίδωνα, της πόλης τον Προστάτη,
‘ρχόνταν τη μέρα των Βαγιών του Κράτους μας οι μέγοι
σ’ ευλαβικό προσκύνημα σκυφτά να προσκυνήσουν,
κάποιους νεκρούς της λευτεριάς πού θέλαν να τιμήσουν.

Για κάποια μέρα του Βαγιού, στα χρόνια της ορφάνιας,
ζήτησαν κάποιοι υπόδουλοι μια λευτεριά να νοιώσουν.
Τη γλώσσα που τους έλαχε θέλανε να μιλάνε,
και το δικό τους το Θεό, τις γράφες τις δικές τους
ζητούσαν να αναστήσουνε και να νομοθετήσουν,
σε κράτος λεύτερο, μικρό, μονάχοι τους να ζήσουν.

Μα πώς αυτά να γίνουνε που ο Κόσμος δεν τα θέλει,
πούναι βαριά τα συνορα με Αυτοκρατορίες,
κράτη μεγάλα και ισχυρά που ισορροπία ζητάνε,
ξεσηκωμούς δεν θέλουνε, στρατούς χρηματοδώνε,
που υπηκόους υπάκουους θένε να συντηρούνε,
στ’ όνομα της συνύπαρξης και της Οικονομίας,
κάθε ξεσήκωμα φωτιά, πρόβλημα ηρεμίας.

Μα κείνοι ξεσηκώθηκαν και κλείστηκαν στη πόλη,
σήκωσαν τη σημαία τους, τα λάβαρα της δόξας,
και φώναξαν πως λεύτεροι θα ζούν ή θα πεθάνουν,
έτοιμοι είναι να χαθούν αν δεν το καταφέρουν
γιατί η ζωή του υπόδουλου αξία καμμιά δεν πιάνει,
κάλλιο το θάνατο να δούν, τόση ζωή τους φτάνει.

Κάλλιο να αυτοπυρπολυθούν να πάνε στο Θεό τους,
καλλιο να ματωπέσουνε στις έξοδου τις πύλες,
με τα παιδιά τους να χαθούν, αμα χαθεί η μάχη,
κάτω απο πέτρες να χωθουν, τον τάφο τους να βρούνε.
Γιατί ετούτη τη στιγμή, ένα η Ψυχή ζητάει,
Ελευθερία ή Θάνατο, μονάχα αυτό μετράει.

Mέσα σε σκόνες και καπνούς, μές σε φωτιές και θάμπη,
μέσα σε παιδικές κραυγές, που αντήχουν τρομαγμένες,
μέσα σε θρήνους και λυγμούς και προσευχές και σταύρους,
στην μυρωδιά της αρμυριάς, της φτώχιας, και της πείνας,
με τα παιδιά στην αγκαλιά, με πρόσωπα λειωμένα,
σμίχτηκαν κι αγκαλιάστηκαν με χέρια ενωμένα.

Κι΄ήρθε η μεγάλη η στιγμή που ο θάνατος σε βλέπει,
που απέναντί σου είναι ο εχθρός για να σε τελειώσει,
που το παιδί σου άρπαζε, και πλήγωνε και σφάζει,
το παιδικό του το κορμί και τη μικρή καρδιά του,
το τρυφερούδι της ζωής που ξύπνησε γελώντας,
σαν ψάρι ξεκοιλιάζεται και πέφτει σπαρταρώντας.

Κι ακούστηκε η ματωσιά, το αίμα των χαμένων,
σαν κανονιά και προσβολή μες στον πολιτισμό μας.
Οι λίγοι που νοιαστήκανε, αρχίσαν να φωνάζουν,
πιάσαν οι λόγιοι τα χαρτιά, οι ζωγράφοι του καμβάδες,
γιατί ακούσαν τη κραυγή, τον ταπεινό ψαλμό,
και κέρδισε ο Αγώνας τους παντού το θαυμασμό.

Κι εγώ, μικρός προσκυνητής, στη πόλη της αρμύρας,
παιδί της λιμνοθάλασσας, που μούτυχε να ζήσω,
με φυσεκλίκια ασήμενα και φουστανέλα θώρια,
με καλτσωδέτες κεντητές, κι αρματωσιές μεγάλες,
Καμάρωνα και βρόνταγα της προίκας μου τα κάλη
στη σιωπηλή παρέλαση, που οι φίλοι μ’ είχαν βάλει.

Ας μείνει τούτη η ανάμνηση στο βάθος του μυαλού μου,
η ευτυχία του παιδιού, η αγνότητα της νιότης,
ο θαυμασμός για τις στολές, οι όμορφες κοπέλλες,
ο θρήνος και ο αλλοδαρμός, Η Ωρα της Εξόδου.
Στιγμή Θανάτου και σφαγής, κι’ Ανάστασης μεγάλης,
κι’ ο κρότος της πυρπόλησης, ο γέρος ο Καψάλης.

----------------------------------------------------------------------------
Χρόνια αργότερα, ώριμος πιά, στην αριστουργηματική εκκλησία του Westminster Abbey, στο Λονδίνο, aνάμεσα σε σοφούς, βασιλιάδες και ευγενείς της Μεγάλης Βρετανίας, δίπλα στον Isaac Newton, αντίκρυσα τον τάφο και την τιμητική ταφόπλακα του Λόρδου Βύρωνα που παράτησε την άνετη αριστοκρατική ζωή του για να πεθάνει τσακισμένος απο τις αρρώστιες στην ηλικία των 36 ετών, στις 19 Απριλίου του 1824, στο φτωχό ξεσηκωμένο θαλασσοχώρι της λιμνοθάλασσας του Μεσολογγίου. Αίσθάνθηκα μεγάλη και ειλικρινή τιμή για την αυτοθυσία του.
----------------------------------------------------------------------------
20 Aπριλίου 2008
Κυριακή των Βαίων
Επέτειος της Ιστορικής Εξόδου του Μεσολογγίου

Locus Publicus

Αφέντη μου και Κύρη μου

Ανοιξε το παράθυρο για να δεί το φώς της ημέρας. Χύθηκε στο σπίτι ο ήλιος και οι μυρωδιές της άνοιξης. Ο κήπος με τις τριανταφυλλιές, τις πορτοκαλιές, τα γιασεμιά. Η στενή οδός με τα τα όμορφα φαναράκια και το πλακόστρωτο πεζοδρόμιο. Ηταν ένα απο τα πιό όμορφα σπίτια στο χωριό, φτιαγμένο απο πέτρα και ξύλο. Ενα ψηλοτάβανο νεοκλασσικό, έργο του δαιμόνιου πατέρα του, του υφασματέμπορα. Σ’ αυτό μεγάλωσε, στην οδό Μπότσαρη. Απέναντί του ο Αη Γιώργης, μεγαλοπρεπές βυζαντινό κατασκεύασμα με δύο καμπαναριά. Και στην κορφή του γαλάζιου τρούλου, μια φωλιά με πελαργούς. Δύο νεογέννητα και η πελαργίνα. Θα μείνουν εκεί μέχρι να μάθουν να πετάνε. Χτυπάνε τώρα τα αδύναμα φτερά τους και ετοιμάζονται για την μεγάλη πτήση. Η πελαργίνα πηγαινοέρχεται φέρνοντας φαγητό. Η καμπάνα χτυπά. Είναι η ώρα της δοξολογίας.

Αρμάθα στην ντουλάπα τα κουστούμια, τα καλοσιδερωμένα πουκάμισα, τα γυαλισμένα παπούτσια. Θέλει σκέψη το ντύσιμο της μέρας. Προτιμάει τα ανοιχτόχρωμα κουστούμια με τις μονόχρωμες γραβάτες. Και τη ρεπούμπλικα. Ο κόσμος τον ξέρει πάντα καλοντυμένο, αφεντικό και νοικοκύρη, σοβαρό, δίκαιο και βλοσυρό. Και εκείνος, δέχεται τους χωρικούς στο σπίτι, στο ειδικό δωμάτιο με τα ασημικά και το τζάκι, τα γαλλικά φωτιστικά και τα αρμένικα χαλιά. Τους ακούει, τους συμβουλεύει, τους κάνει χάρες. Φωνές, τρεχαλητά ακούγονται στο κάτω μέρος του σπιτιού. Θα είναι ο Μπαρχαμπάς, ο ιδιαίτερος του σπιτιού. Είναι κανονισμένος νάναι εκεί κάθε πρωί στις 10. Και η Ανθή, η γυναίκα που καθαρίζει το σπίτι, μαγειρεύει για τα παιδιά και τακτοποιεί το νοικοκυριό.

Μεγάλο τούτο το σπίτι, χωράει τόσα παιδιά και υπηρέτες. Τα υπνοδωμάτια στον δεύτερο όροφο, βιβλιοθήκη και σαλόνι στον πρώτο, το ειδικό δωμάτιο για τις επισκέψεις. Το γραφείο του. Στο πίσω μέρος του σπιτιού η κουζίνα, το δωματιάκι με τα μπαχαρικά, το λάδι και τα κρασιά, χώρια ο ασβεστωμένος φούρνος για το ψωμί. Η Ανθή του μιλάει για τις ανάγκες του σπιτιού. Τα ψώνια, τις πιστώσεις που πρέπει να πληρωθούν, αγορές και δώρα για τα κοινωνικά. Τα παιδιά θέλουν ρούχα, θα χρειαστεί ενα ταξίδι στην Πάτρα, στις αρχές του Μάη. Τα βαφτίσια, οι γάμοι, τα φακελάκια για τους γονείς, τους νιόνυμφους και τον παπά. Πές τα γρήγορα Ανθή μου γιατί βιάζομαι. Πόσα παιδιά βάφτισα πέρσι; Δώδεκα. Και πόσα ζευγάρια πάντρεψα; Εννέα. Πές μου και το γενικό σύνολο για να το θυμάμαι. Εκατόν είκοσι γάμοι και διακόσια βαφτιστήρια κύριε Γιώργο. Χώρια τα φετινά.

Σκληροτράχηλος άνθρωπος αυτός ο Μπαρχαμπάς. Και έμπιστος. Ξέρει τα μυστικά του. Για τα αρχαία που βρέθηκαν στο αρχαίο θέατρο, και που τώρα είναι κρυμμένα στο υπόγειο. Για την παραγωγή του λαδιού και του καπνού. Για τα προβλήματα των εργατών, τις χάρες των πολιτικών, τα μπαξίσια στο δεσπότη. Γυάλισε το μάτι του Μπαρχαμπά σαν μέτρησε κάποτε τις χρυσές λίρες. Πέντε χιλιάδες λίρες Αγγλίας, Εδουάρδου. Αφουγκράστηκε ο φτωχός, δεν είχε ποτέ του δεί τόσο πλούτο μαζεμένο, σαν να ταράχτηκε, αλλά φωνή δεν έβγαλε. Η γή φέρνει λεφτά, Μπαρχαμπά. Αν όλα πάνε καλά φέτος, τετρακόσιοι άνθρωποι θα πληρωθούν και θα ταίσουν τα παιδιά τους. Ναί κύρ Γιώργο, ψέλισε ο φτωχός θεληματάς, και κοίταξε αμήχανα το ταβάνι. Να σας έχει ο Θεός καλά.

Σήμερα είναι Κυριακή. Μετα την εκκλησία θα αρχίσουν οι επισκέψεις. Τι έχουμε σήμερα Μπαρχαμπά; Τον κύριο Κριεμπάρδη της Τραπέζης θα τον συναντήσω στις δύο. Θα τα πούμε λίγο μέχρι να μας φωνάξει η Ανθή για φαγητό. Δεν χρειάζεται μουσική. Μεγάλη Εβδομάδα έρχεται, νηστεία. Φέρε μονάχα κρασί απο το βαρέλι το παλιό, το προπέρσυνο. Ποιός άλλος ζήτησε να με δεί; Ο Δημήτρης, ο επιστάτης. Πέστου νάρθει στις έντεκα, εκκρεμούν κάτι υποθέσεις. Τον Μιχάλη τον θέλω αμέσως. Ξέρω τι με θέλει. Λεφτά χρειάζεται. Χτίζει σπίτι και τον έχουν κατασπαράξει οι τοκογλύφοι. Εκανε λάθος που δεν μου μίλησε.

Ο υπουργός πίνει καφέ στου Ζαχαράτου. Ομορφος καφενές της Αθήνας. Συχνάζουν εκεί πολιτικοί και συγγραφείς, διανοητές του τόπου, εκδότες και θεατράνθρωποι. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες κρεμονται στους μουσταρδί τοίχους, μαρμάρινα τραπεζάκια και μαύρες δερμάτινες καρέκλες. Οι ανεμιστήρες ανακυκλώνουν τον αέρα.

Θυμάται πως μπήκε δειλά στο καφενείο. Είχε έρθει στην Αθήνα να δεί τον υπουργό. Οι κομματάνθρωποι της επαρχίας είχαν μιλήσει στον ιδιαίτερο του υπουργού. Θα τον έβλεπε για λίγα λεπτά. Είχε ήδη προετοιμάσει τα λεγόμενα. Ο προσωπικός του υπουργού τον συνόδευσε στο εσωτερικό του καφενείου. Ενοιωσε ένα σφίξιμο στο στομάχι, ένα κόμπο στο λαιμό. Σε μια γωνιά του καφενέ, πίσω απο τον τοίχο που έκρυβε το χώρο, δίπλα στο ηλεκτρόφωνο και τις μεγάλες γλάστρες με τα δένδρα, επιβλητικός, τεράστιος και σοβαρός, ο υπουργός διάβαζε την εφημερίδα του. Δίπλα του δύο καλοντυμένοι κύριοι.

Καθώς ο ιδιαίτερος έκανε τις συστάσεις, εκείνος ρουφούσε την εικόνα του μεγάλου άντρα. Ψηλός, άψογα ντυμένος, εμφανίσιμος. Μεγάλα φρύδια, επιβλητικός, έμοιαζε να κυριαρχούσε απόλυτα στο χώρο. Είχε τον αέρα του ηγέτη, το έβλεπε κανείς με την πρώτη ματιά. Τον κοίταξε απευθείας στα μάτια, μια ματιά που θα τη θυμάται για όλη του τη ζωή, σαν να τον μέτραγε και να τον αξιολογούσε. Δεν φαντάστηκε τη στιγμή εκείνη πως απευθυνόταν στον αυριανό πρωθυπουργό της χώρας, τον άνθρωπο που θα σημάδευε βαθιά τη ζωή και πορεία της χώρας. Απεύθυνε έναν ευγενικό χαιρετισμό.

«Πόσα παιδιά έχετε κύριε Γιώργο;». Δέκα κύριε υπουργέ. Τον κοιτούσε με ύφος σοβαρό, κάποτε όμως του χαμογέλασε. «Μεγάλη οικογένεια. Να είστε καλά. Σε τί θα μπορούσα να σας βοηθήσω;». Δεν ήταν σίγουρος τί εντύπωση θα έκανε, ένοιωσε ξαφνικά μικρός και αδύναμος. Αυτός, ο κομματάνθρωπος της επαρχίας με τα διακόσια βαφτιστήρια, αφέντης της ζωής ενός ολόκληρου χωριού, άρχοντας της γής, μέ υπηρέτες, άλογα και λίρες Εδουάρδου, ένοιωσε ξαφνικά μικρός και ασήμαντος. Εφερνε στο κόμμα πολλούς ψήφους, ένα ολόκληρο χωριό. Τάιζε τους πολιτικούς της επαρχίας, τους γέμιζε λεφτά. Ηξερε πως στη λογική του κόσμου και της πατρίδας που ζούσε, θα μπορούσε να ζητήσει κι’ αυτός κάτι για ανταλλαγή. Και ήταν σίγουρος πως θα του έκαναν τη χάρη. Αλλά κάτι τον ενόχλησε στιγμιαία. Ενοιωσε πως ο υπουργός μάλλον δεν είχε και πολύ υπομονή με ανθρώπους που ζητούσαν χάρες. Ισως και να μήν τους συμπαθούσε. Τί σημασία είχε όμως. Ο ιδιαίτερος του είχε πεί να είναι ευθύς και σαφής. Ξεστόμισε την επιθυμία του.

Στην εκκλησία της Κυριακής, άναψε ένα κερί στον Αη Γιώργη. Εσκυψε ευλαβικά και φίλησε την εικόνα της Παναγίας. Ανάσανε το λιβάνι του ναού, άφησε τα χρήματα στο παγκάρι, και έπιασε τη θέση του για τη δοξολογία. Την άλλη Δευτέρα, η μικρή του κόρη Αννα θα άρχιζε δουλειά στο υπουργείο δημοσίων έργων. Θα ήταν μια καλή και σταθερή δουλειά. Αφησε το μυαλό του να πετάξει μακριά, σκέφτηκε τον μεγάλο άντρα. Ενοιωσε μειωμένος απο τη συνάντηση, ταραγμένος απο την σιωπηλή απόρριψη, ένοιωσε πίκρα και θυμό για την πολιτική. Είχε κερδίσει μια μάχη μικρή, σημαντική ίσως γι’ αυτόν, σίγουρα όμως ανύπαρκτη και ασήμαντη για τον υπουργό. Καθώς έβγαινε απο την εκκλησία στο προαύλιο, ήρεμος απο τους βυζαντινούς ψαλμούς και την κατάνυξη της λειτουργίας, έστρεψε το βλέμμα του προς τον τρούλο της εκκλησίας. Εκεί ψηλά, με φόντο τον απέραντο μπλέ ουρανό, είδε τους νεογνούς πελαργούς να απογειώνονται. Χτυπώντας τα φτερά τους με αυτοπεποίθηση, και κάτω απο την επίβλεψη της μάνας πελαργίνας, στάθηκαν για λίγο στον αέρα, φτεροκοπώντας πάνω στο ίδιο μετέωρο σημείο. Και ξάφνου με μια κίνηση αποφασιστικότητας, ξετινάχτηκαν στο απόλυτο κενό και χάθηκαν στον ουρανό.