Ο πιο καλός ο Πωλητής

Σε ένα όμορφο και ζουμερό πόστ, (δείτε το εδώ), ο blogger Universe αναπαράγει μια φανταστική συζήτηση ανάμεσα στούς κυρίους Παπούλια και Σαρκοζύ. Ο Παπούλιας μιλάει για ευρωπαική στρατηγική, την ανάγκη της Ελλάδας να συμμετάσχει στα σχέδια εξέλιξης της Ευρώπης. Αλλά ο Σαρκοζύ ενδιαφέρεται μόνον για πωλήσεις όπλων (Sales). Στρατηγική κάνει η Γαλλία, η Αγγλία, η Γερμανία. Ο ρόλος της Ελλάδας είναι άλλος, λέει ο Σαρκοζύ. Θα πάρεται κανα αμυντικό σύστημα;

Μου άρεσε αυτό το πόστ και το συνιστώ. Περιέχει την αλήθεια την κυνικότητα της διπλωματίας, τον ωμό εκβιασμό του ισχυρού προς τον αδύνατο. Καλές οι διακρατικές σχέσεις, αλλά και οι πωλήσεις πωλήσεις.

----------------------------------------------------------------------------

Συνεισφέρω και μια προσωπική μου εμπειρία.

Κάπου βόρεια της Βοστώνης, σε μια περιοχή που λέγεται Andover, βρίσκεται ένα εργοστάσιο κατασκευής πυραύλων Patriot . Απο εκεί κοντά, κατάγεται και η γυναίκα μου. Σε κάποια επίσκεψη στα πεθερικά μου, μαθαίνω πως η εταιρεία κλείνει, και 6 χιλιάδες άνθρωποι θα έχαναν τη δουλειά τους. Πλήγμα για τη τοπική κοινωνία.

Λίγες μέρες αργότερα, ξαναρωτάω τι έγινε, και πληροφορούμαι πως η εταιρεία τελικώς τα κατάφερε, πήρε κάτι συμβόλαια και οι εργάτες θα παραμείνουν στη δουλειά τους.

Τί είχε μεσολαβήσει; Είχε αφιχθεί ο τότε υπ. Υπουργός Αμύνης Ακης Τσοχατζόπουλος να βοηθήσει. Αγόρασε τότε η Ελλάδα 2 δισ. δολλάρια συστήματα Patriots . Ετσι λύθηκε το πρόβλημα της τοπικής ανεργίας.

Τι ήταν ο Αλέξανδρος;

Κάποιος δήλωσε πως ο Αλέξανδρος ήταν σφαγέας. Πολλοί παραξηγήθηκαν. Ο λόγος βέβαια είναι απλός. Ο Αλέξανδρος ηταν «δικό μας παιδί». Συναισθηματική η αντίδραση.

Με κουράζουν οι συναισθηματισμοί. Τους απαιχθάνομαι. Δικός μας, δικός τους, αρκετά.

Τι ήταν ο Αλέξανδρος; Και ποιός ξέρει για να μας πεί;

Οταν ήμουνα στο δημοτικό έμαθα πως ο Αλέξανδρος πήγε μέχρι τις Ινδίες για να μεταδώσει τον Ελληνικό πολιτισμό. Ψέματα; Ισως. Κάποια δόση αλήθειας υπάρχει σε όλα. Αφού βρέθηκε εκεί, γιατί να μην μεταδώσει και αυτά που ήξερε; Το ίδιο δεν κάνουν και άλλοι σήμερα;

Σήμερα ζούμε στην εποχή της αποκαθήλωσης. Ψάχνονται οι ιστορικοί να μάθουν και να αναλύσουν τον Αλέξανδρο. Θέλουμε να ξέρουμε εδώ και τώρα γιατί πήγε ο Αλέξανδρος στις Ινδίες. Ηταν ή δεν ήταν σφαγέας; Ηταν ολίγον σφαγέας και ολίγον εκπολιτιστής; Μόνον ή καθόλου εκπολιτιστής; Η μήπως σκέτα παλαβός;

Κατα την δική μου ιστορική αντίληψη (μέσα απο το δικό μου πρίσμα ανάλυσης της ιστορίας), ο Αλέξανδρος ηταν όπως όλοι εκείνοι οι άνθρωποι που βρέθηκαν στην κορυφή της εξουσίας, με ελίτ σκέψη (είχε δάσκαλο τον Αριστοτέλη), χιλιάδες ανθρώπους που χρειαζόταν καθοδήγηση να τον ακολουθούν (με το αζημίωτο), σχέδια στρατηγικά που τα γνώριζε μόνον αυτός και μια μικρή ομάδα γύρω του, και οράματα για περισότερη εξουσία και δύναμη. Καθ’ οδόν προς τη δόξα και την εκπλήρωση των σχεδίων του, έκανε και ό,τι αυτός θεωρούσε καλό. Δεν είχε άλλωστε τίποτε να χάσει.

Ποιός γνωρίζει τα σχέδια μιας ελίτ που υπήρξε πριν απο χιλιάδες χρόνια; Βρήκαμε ντοκουμέντα που μας λένε τι σκεφτόταν η ελίτ; Μάλλον όχι. Και στην Αμερική, τύποι σαν τον Chomsky λένε πως αν κάνουμε download μερικά αρχεία απο την ιστοσελίδα του Project for the American Century, θα μάθουμε πως σκέφτεται η Αμερικανική κυβερνητική ελίτ. Αλήθεια; Μπορει ναί, μπορεί και όχι. Μπορούν οι ιστορικοί να ξέρουν την απόλυτη αλήθεια με σιγουριά; Κατα τη γνώμη μου οχι.

Γιατί δεν υπάρχει απόλυτα αντικειμενική ιστορία. Ιστορική αφήγηση και ντοκουμέντα ναί, αλλά όχι ιστορία. Η ιστορία γράφεται μέσα απο διάφορα πρίσματα αντίληψης. Τα έθνη-κράτη γράφουν εθνοκεντρική ιστορία. Ο Marx έγραφε ιστορία μέσα απο το πρίσμα της πάλης των τάξεων. Ο Fernand Braudel και ο Arnold Toynbee έδωσαν ιστορικές αναλύσεις μέσα απο το πρίσμα της σύγκρουσης των πολιτισμών. Ο Howard Zinn στην Αμερική, δηλώνει πως γράφει ιστορία μέσα απο το πρίσμα των θυμάτων που χάθηκαν στο βωμό των ιδεολογιών και κινημάτων.

Δικάιωμα του καθενός να έχει όποιο πρίσμα γουστάρει. Και καλό είναι αυτό. Υπάρχει ετσι ποικιλία ιστορικών απόψεων που εμπλουτίζει την ιστορική αντίληψη του μέσου ανθρώπου. Τσακώνεται και η Τουρκία τώρα με το Αμερικανικό Κογκρέσσο για τη γενοκτονία των Αρμενίων. Εγινε ή δεν έγινε, ηταν εθνοκάθαρση ή απλά πόλεμος με θύματα (μάλλον εκεί ποντάρουν οι Τούρκοι). Το ιστορικό πρίσμα λοιπόν. Γι’αυτό διαφωνούν λαοί, πολιτικοί και ιστορικοί. Διαλέγεις πρίσμα, και γράφεις ιστορία ανάλογα. Κόκκινο πρίσμα, κόκκινη ιστορία, μπλέ πρίσμα, μπλέ ιστορία.

Γι’ αυτό λοιπόν και εγώ, αποφάσισα να επικεντρώσω την προσοχή μου στην ιστορική αφήγηση, και μόνον εκεί. Τι έγινε, Που έγινε, Ποιός το έκανε, Πότε το έκανε, Πώς το έκανε. Απλό. Για το Γιατί, αποφασιζω μετά, ανάλογα με το πρίσμα που μου αρέσει (οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό, ή βέβαια μίγμα). Αυτή είναι η μεθοδολογία μου.

Αποφεύγω επίσης αυτό πού οι Αγγλοσάξωνες ονομάζουν «Historical Adaptation», δηλαδή την ερμηνεία παλαιών ιστορικών γεγονότων κάτω απο το πρίσμα των ηθικών αξιών της παρούσης χρονικής περιόδου. Στο πρίσμα του Historical Adaptation έχουν περιέλθει και άλλα ιστορικά συμβάντα στην Αμερική, όπως τι ήταν ο Κολόμβος (καλός εξερευνητής ή δολοφόνος), ή ποιά είναι αλήθεια πίσω απο το Thanksgiving (εθνική γιορτή) στην Αμερική. Στην κατηγορία αυτή, ανήκει επίσης και η έκφραση του κ. Νίμιτς οτι ο Αλέξανδρος δεν ενδιαφερόταν καθόλου για τη δημοκρατία (η «εξάπλωση της Δημοκρατίας» σαν κριτήριο εξήγησης και αξιολόγησης ιστορικών γεγονότων είναι καινούργιο φαινόμενο, μάλλον Αμερικανικής προέλευσης).

Και ετσι, ανάλογα με το ιστορικό πρίσμα, αντιλαμβάνεται ο καθένας μας την ιστορία. Διαφωνώ με κάποιους κάποιους ελληνες ιστορικούς που συνέχεια μας λένε πως ο μέσος άνθρωπος (εννοείται καλλιεργημένος), δεν μπορεί να κρίνει ένα ιστορικό σύγγραμα. Εγώ μπορώ. Το πολύ πολύ να πέσω έξω. Και τότε αλλάζω πρίσμα.

Ο καλός στρατιώτης Jay

Ο Jay Sherman επέστρεψε απο το Ιράκ. Τρία χρόνια θητείας στα ναρκοπέδια του Ιράκ και στον ανταρτοπόλεμο της Βαγδάτης. Η μάνα του τον ζύγισε. Είχε χάσει δεκαπέντε κιλά. Το πρόσωπό του γεμάτο μόλωπες απο τις κακουχίες. Τα χέρια του κοκκαλιασμένα. Στο αριστερό του πόδι ράματα απο μια πληγή.

Οι λίγοι συγγενείς πέρασαν απ’ το σπίτι με διάφορα δώρα και φαγητά. Καινούργια αθλητικά παπούτσια, μπλουζάκια των Red Sox που αυτή τη σαιζόν πάνε καλά, κέικ, σπιτίσιες μιλόπητες και κάρτες του φουτμπόλ. Υποδοχή ευχάριστη για του φτιάξουν το κέφι. Ερωτήσεις για τον πόλεμο δεν του έκαναν πολλές, γιατί ο Jay ήταν κουρασμένος. Απο τη μέρα της επιστροφής του, ο Jay είναι γενικά κουρασμένος.

Ο Jay Sherman επέστρεψε απο το Ιράκ. Κουρασμένος, αλλά ολόκληρος. Δηλαδή ολόκληρος σωματικά. Δηλαδή, οχι ακριβώς ολόκληρος. Είναι προφανές πως ο πόλεμος του άφησε κουσούρια. Κουνάει τα πόδια του ρυθμικά και ασταμάτητα, και που και που τινάζεται όρθιος και ξανακάθεται. Είναι μιά κωμική σκηνή. Μερικά παιδιά γέλασαν μαζί του, και ο Jay εκνευρίστηκε και τους πέταξε κάποιο αντικείμενο. Ο Jay χρειάζεται ηρεμία. Ετσι είπε ο ψυχολόγος απο το VA Hospital. Και του συνέστησε να πίνει τα φάρμακά του στην ώρα του, να κοιμάται αρκετά, και να τον επισκέπτεται δύο φορές την εβδομάδα.

Ο μητέρα του μου δείχνει τα χαρτιά του. “Honorable Discharge, after successfully completing his second tour in Iraq”, λένε τα χαρτιά. Ακου όρος! «Tour» Μου θυμίζει κάτι σαν σχολική εκδρομή, επίσκεψη σε αρχαιολογικούς χώρους, ή κρουαζιέρα. Ρωτάω για τη συμπεριφορά του. Δεν κοιμάται καλά τα βράδια, έχει εφιάλτες, κατουριέται στον ύπνο του. Ο γιατρός είπε πως υποφέρει απο Post-traumatic stress disorder, κάτι πολύ συνηθισμένο για αυτούς που έχουν πάει σε πόλεμο. Καταγράφω τον όρο. PTSD – είναι ο ψυχιατρικός όρος όταν κάποιος γίνεται ακοινώνητος και προβληματικός. Η διάγνωση της ιατρικής περίθαλψης αναφέρει κίνδυνο για κατάθλιψη και πιθανή αυτοκτονία. Ο Jay χρειάζεται συνεχή παρακολούθηση.

Αποπαίδι της Αμερικής ο Jay, γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Projects του South Boston. Projects είναι τα κρατικά διαμερίσματα που μοιράζει η Πολιτεία στις πολύ φτωχές οικογένειες. Και η οικογένειά του ήταν σίγουρα φτωχή. Αμόρφωτη η μητέρα του, έκανε τρία παιδιά με τρείς άντρες. Οι άντρες την εγκατέλειψαν. Εκείνη μετέφερε τα παιδιά της στα τούβλινα διαμερίσματα της θλίψης, και τα μεγάλωσε με κουπόνια φαγητου (food stamps), παρέα με άλλες προβληματικές και διαλυμένες οικογένειες. Η ζωή στα Projects ηταν άσχημη. Βία, ναρκωτικά, πρόωρες εγκυμοσύνες. Κανείς δεν φιλοδοξεί σ’ αυτό το χώρο. Είναι μια νησίδα καθυστερημένης υποκουλτούρας που ζεί αθόρυβα στη σκία της υπόλοιπης πόλης. Ενας ανθρώπινος υπόνομος που χρηματοδοτείται για να μην ξεχυλίσει.

Οι ελίτ μανατζερ της Αμερικής κατάλαβαν νωρίς πως άνθρωποι σαν τον Jay δεν κάνουν για την αγορά εργασίας. Είναι Unemployable. Αλλά να μήν πάει χαμένο το παιδί. Οι μάνατζερς του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας είχαν σχέδια για το μέλλον των διαφόρων Jay. Θα υπηρετούσαν το στρατό. Χρήματα κάθε μήνα, μερικά «Tours» εδώ κι’ εκεί, και οσοι περίσευαν θα μπορούσαν να πάνε ακόμα και στο κολλέγιο. Αυτό στα οικονομικά λέγεται Division of Labor. Ο καθένας στην ειδικότητά του. Εγώ στην παραγωγή και κατανάλωση, και ο Jay στο Ιράκ.

Τις νύχτες ο Jay ξαναζεί στη φαντασία του τις βραδυνές επιδρομές στα σπίτια των Ιρακινών. Χτυπήματα και γκρέμισμα τις πόρτες μέσα στα άγρια μεσάνυχτα, τα ουρλιαχτά, και τις κατάρες των μουσουλμάνων, τα κλάματα των παιδιών, τον εξευτελισμό του πατέρα, δεμένο χειροπόδαρα μπροστά στα μάτια των παιδιών. Και εκείνες οι παιδικές ματιές, που με τρόμο τον κοιτούσαν με μια ύστατη ικεσία να μήν χτυπήσει τους γονείς τους, εκείνες οι παιδικές ματιές του τρόμου, μα το Θεό, μα το Θεο, τον ενοχλούσαν.

Ολα γύριζαν στο μυαλό του και τον τρομοκρατούσαν. Τα κομματιασμένα πτώματα των πολιτών που έπρεπε προσεχτικά να βάλει στις πλαστικές σακούλες, τα ξεραμένα αίματα που δεν έβγαιναν με το κατάβρεγμα και χρειαζόταν τρίψιμο με το χέρι, τους συντρόφους του που κομματιάστηκαν μπροστά του. Περιπολία με 47 βαθμους στους σκονισμένους δρόμους της Βαγδάτης, σφιγμένος στη βαριά στολή του. Για τρία ολόκληρα χρόνια πνιγόταν στη στολή του και στα γάντια που τον έλοιωναν. Μιά μέρα, ένας sniper, τον πυροβόλησε στο πόδι. Ενοιωσε να ζαλίζεται, να χάνει άιμα, να πέφτει. Λιποθύμησε απο τον πόνο και τον τρόμο. Οταν ξύπνησε, βρισκόταν στο νοσοκομείο. Τον ρώτησαν τι έγινε. Δεν θυμόταν. Στο μυαλό του υπήρχε μόνον μιά εικόνα – ενός πατέρα που κρατούσε σφιχτά στην αγκαλιά του το νεκρό αιμόφυρτο 10χρονο παιδί του, και έκλαιγε, έκλαιγε, έκλαιγε...

Ο Jay Sherman επέστρεψε απο το Ιράκ. Ενα ανθρώπινο κουρέλι. Δεν ξέρει γιατί πήγε στο Ιράκ. Ούτε ξέρει να το βρεί στο χάρτη. Ξέρει όμως πως αυτά που είδε δεν του άρεσαν. Γιατί ο Jay δεν είναι κακός. Δεν θέλει να σκοτώσει. Τον κορόιδεψαν. Τον έστειλαν κάπου που δεν ήθελε να πάει, τον κατέστρεψαν με τους βραδυνούς του εφιάλτες. Τα μάτια των παιδιών...

Γιατί ήρθα να τον δω; Ομολογώ πως απεχθάνομαι την κοινωνική του τάξη. Τους λυπάμαι, μα και συνάμα τους συχαίνομαι. Εγώ δεν ήρθα στη Αμερική για να συναντήσω τέτοιους. Γιατί λοιπόν ήρθα να τον δω; Ηρθα εδώ για να του πάρω συνέντευξη. Είναι το καινούργιο μου project. Εντοπίζω αυτούς που επιστρέφουν, τους τηλεφωνώ, και ζητάω να τους μιλήσω. Περιέργως, δέχονται όλοι. Εχουν ανάγκη να μιλήσουν. Κάποιος ενδιαφέρεται. Εκτός απο τους στρατιώτες που υπηρετούν, κανείς στην Αμερική δεν ενδιαφέρεται για τον πόλεμο. ΚΑΝΕΙΣ. Χρειάστηκαν δύο ολόκληρα «Tours» για να το καταλάβει αυτό το Jay. Αλλά τώρα είναι αργά.

Θέλω να του μιλήσω αλλά αυτός βρίσκεται στον κόσμο του. Μου χαμογελά σαν χαζός, τραυλίζει κάτι, και μετά αφαιρείται. Συζητώ με την μητέρα του. Τη λυπάμαι. Τι είναι αυτό που θα ανυψώσει τώρα τη θλιβερή ζωή του γιού της; Ποια οντότητα θα δώσει νόημα στη ζωή του; Ποιά πνευματικά ενδιαφέροντα θα διώξουν απο το μυαλό του «τα μάτια των παιδιών»; Με τι δύναμη πνευματική, τι υποδομή, τι θάρρος θα προχωρήσει αυτός ο άνθρωπος;

Χαιρετώ ευγενικά, και βγαίνω διακριτικά απο το σαλόνι. Καθώς ο φθινοπωρινός αέρας με χτυπάει στο πρόσωπο, σκέφτομαι πως η συνέντευξη απέτυχε. Ρίχνω ένα τελευταίο νεύμα στη άτυχη μητέρα που με κοιτάει απο τη πόρτα. Η σκηνή με ενοχλεί και προσπαθώ να την ξεχάσω. Μπαίνω στο αυτοκίνητο και φεύγω. Εχω κι’ άλλά πράγματα να κάνω στη ζωή μου.

Η μικρή χαρά του πλούτου

Το ιστορικό στάδιο της επιβίωσης

Γεμάτη η ανθρώπινη ιστορία πολέμους, σφαγές και δυστυχία. Με μέσο όρο ζωής κάτω απο τα 40 χρόνια μέχρι τον εικοστό αιώνα, ο μέσος ιστορικός άνθρωπος μεγάλωνε, ζούσε και πέθαινε μέσα σε μια ακτίνα λίγων χιλιομέτρων απο τον τόπο γέννησής του. Ούτε ταξίδια, ούτε βιβλία, ούτε μόρφωση, ούτε ιατρική περίθαλψη. Ούτε και γνώση για τον γύρω του κόσμο που βέβαια δεν του ήταν κάν προσιτός. Η καθημερινή ζωή ένας τεράστιος αγώνας να δαμάσει ο άνθρωπος τη γή, απο την οποία αποκτούσε με θυσίες το φαγητό του. Αλλά και η γή, δεν συνεργαζόταν. Μία περίοδο παρήγαγε, μία όχι. Ολος ο μόχθος για ενα κομμάτι ψωμί, κι’ αν η αρρώστια χτύπαγε την πόρτα, ο θάνατος ήταν κοντά.

Η αρχή όλων των ανθρωπίνων κοινωνιών, έρχεται απο την γή. Ολόκληρη η ανθρώπινη εμπειρία είναι η τραγική μεταβίβαση των κοινωνικών συνόλων απο την αγροτική διάσταση, σε κάποια άλλη. Για αιώνες, ο μέσος άνθρωπος έτρωγε τα λίγα που έβγαζε. Το οποίον σημαίνει στασιμότητα. Χρειάστηκαν αιώνες να δημιουργηθεί κάποιον μικρό απόθεμα πλούτου, και αυτό έγινε όταν ήρθε η επιστημονική καλλιέργεια που επέτρεπε στους ανθρώπους της γής να καλλιεργήσουν τη γή, χωρίς διακοπές.

Και σαν να μην εφτανε μόνον το εμπόδιο της συνεχούς καλλιέργιας, υπήρχε και το επιπλέον προβλημα οτι οι πιο πολλοί άνθρωποι δεν όριζαν καθόλου τη γή που καλλιεργούσαν. Ιστορικά, τα μεγαλύτερα και καλύτερα κομμάτια γής ανήκαν σε λίγες μικρές ομάδες αριστοκρατών που τα όριζαν εξ ολοκλήρου. Ο μέσος ιστορικός άνθρωπος ζούσε και καλλιεργούσε τη γή κάποιου άλλου, ο οποίος βέβαια παρακρατούσε και όλα τα κέρδη.

Και ενώ οι διάφορες αριστοκρατίες και κέντρα εξουσίας συμμαχούσαν ή πολεμούσαν μεταξύ τους για περισότερη γή και δύναμη, τα ιδεολογικά κέντρα εξουσίας φρόντιζαν για την πνευματική αποβλάκωση του πληθυσμού. Οι επιβλητικοί ναοί που κοσμούν την Ευρώπη, απαίτησαν τεράστιο πλούτο για να δημιουργηθούν, και χτίστηκαν σε περιόδους απόλυτης ανθρώπινης ένδοιας. Ο σκοπός τους ήταν να τρομοκρατήσουν τον μέσο άνθρωπο, να τον κάνουν να νοιώσει δέος για το μεγαλείο του θεού, τον οποίο βέβαια ο ναός εκπροσωπούσε.

Και έτσι λοιπόν, με λίγη γή και ασυνεπή καλλιέργεια απο τη μιά, και ιδεολογική τρομοκρατία απο τη άλλη, ο ιστορικός άνθρωπος δεν μπόρεσε για αιώνες να παράγει τον μικρό πλούτο που θα του επέτρεπε να ξεφύγει απο το αγροτικό στάδιο. Τεράστιες μάζες πληθυσμών παρέμειναν για αιώνες καρφωμένοι στη γή, χωρίς ελπιδα ανάπτυξης.

Η μικρή χαρά του πλούτου

Αυτή ήταν η κατάσταση στην ανθρωπότητα, για τους περισότερους αιώνες της ανθρώπινης εμπειρίας. Οι λίγοι ισχυροί όριζαν τη γή, και είχαν όλα τα δικαιώματα, πολιτική εκπροσώπηση και ψήφο. Οι πολλοί, ζούσαν στο έλεος των ισχυρών, και των φυσικών καταστροφών. Σε πολλές περιπτώσεις, όταν η γή δεν μπορούσε να παράγει αρκετά, οι λοιμοί έκανα την εμφανισή τους και σκότωναν χιλιάδες. Η Ιρλανδική πείνα στα μέσα της δεκαετίας του 1830, κράτησε μερικά χρόνια και οφείλονταν στην αποτυχία της καλλιέργειας της πατάτας.

Ωσπου κάποτε, και για λόγους καθαρά οικονομικούς, οι ανα τον κόσμο γεωκτήμονες δεν μπορούσαν πια να συντηρήσουν (να μανατζάρουν είναι ο σωστότερος όρος), τους υποτελείς τους. Διότι ο αριθμός των υποτελών μεγάλωνε ενω η γή παρέμεινε η ίδια. Η λύση ήταν γρήγορη και πρακτική. Εκδιώχθηκε ο ιστορικός άνθρωπος απο τη γή που δεν όριζε, και βρέθηκε στις πόλεις, οπου αναγκάστηκε να δημιουργήσει άλλου είδους υπηρεσίες και τέχνες για επιβίωση. Εκατομύρια άνθρωποι πέθαναν κατα το στάδιο αυτής της ιστορικής μετατόπισης. Και ενώ οι μάζες άρχισαν πια να συνωστίζονται στις μεγάλες πόλεις, ο οικονομικός δαρβινισμός ξεκαθάριζε το τοπίο απο τους αδύνατους.

Το «Ιρλανδικό Πρόβλημα», οπως ιστορικά το ονόμασαν οι Αγγλοι ευγενείς, λύθηκε με τη μετανάσταση. Ο πληθυσμός της Ιρλανδίας – την οποία βέβαια όριζαν κάποιοι αριστοκράτες, στάλθηκε με συνοπτικές διαδικασίες στις αποικίες των Ηνωμένων Πολιτειών. Τέσσερα δολλάρια το κεφάλι για Boston και New York City, μας λένε τα χαρτιά.

Είναι γνωστή η ανθρώπινη ιστορία της πόλης του Λονδίνου με τις δεκάδες χιλιάδες πόρνες και τους λοιμούς της χολέρας γύρω στο 1850. Γνωστοί είναι επίσης και οι λόγοι της απελευθέρωσης των σκλάβων στις Ηνωμένες Πολιτείες που αφού δεν μπορούσαν πιά να παίξουν το ρόλο που τους όρισε η μοίρα, αφέθησαν και αυτοί «ελεύθεροι» να φύγουν απο τις φυτείες του Νότου.

Η ιστορική μετάβαση απο την αγροτική οικονομία στο μικροεμπόριο των αστικών κέντρων, μαζί με το παράλληλο ξεκαθάρισμα εκατομυρίων ανθρώπων που «περίσσευαν», είχε σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός μικρού πλούτου στα χέρια του μέσου ιστορικού ανθρώπου. Για πρώτη φορά στη ιστορία, ο μέσος άνθρωπος μπόρεσε να υπερβεί το βασικό στάδιο της επιβίωσης και να αποκτήσει έναν μικρό, αλλα αναμφισβήτητα σημαντικό για τη ζωή του πλούτο, που του επέτρεπε να αγοράσει και άλλες υπηρεσίες, μέχρι τότε αδιανόητες. Και όταν ο άνθρωπος υπερβαίνει το στάδιο της απλής επιβίωσης, αρχίζει να αποκτά και σκέψη. Και η σκέψη με τον καιρό οδηγεί στην απαίτηση για την απόκτηση δικαιωμάτων, μόρφωσης, πολιτικής εκπροσώπησης. Αιώνες χρειάστηκε ο ιστορικός άνθρωπος για να αποκτήσει λίγο πλούτο που θα του επέτρεψε να οραματιστεί λίγη ποιότητα στην θλιβερή ζωή του.

Η μεσαία τάξη ανδρώθηκε μέσα απο τις δυναμικές του καπιταλισμού. Η ανάπτυξή της οφείλεται στη σταδιακή δημιουργία πλούτου, που με τους αιώνες ξεκίνησε απο το αγροτικό στάδιο, συνεχίστηκε με το μικροεμπόριο στις πόλεις, και ανδρώθηκε με την βιομηχανική επανάσταση. Η τεράστια ανάπτυξη της μεσαίας τάξης, που σήμερα μερικοί θεωρούν ως δεδομένο, ήταν ένα ιστορικό ατύχημα, αποτέλεσμα συγκυριών που μέσα απο τις δυναμικές του καπιταλισμού, επέτρεψε στον μέσο ιστορικό άνθρωπο να αποκτήσει κάποιο πλεόνασμα πλούτου.

Οι δυναμικές του καπιταλισμού έφεραν την ανάπτυξη που βιώνουμε σήμερα. Πίσω απο τη σταδιακή βελτίωση της ποιότητας ζωής των μαζών, την ανάπτυξη των εργατικών νόμων και τη θεσμοθέτηση της παιδείας, δεν υπάρχει κανένα οργανωμένο σχέδιο. Εντελώς τυχαία, απο ιστορικές συμπτώσεις και μόνον, η ζωή άρχισε να γίνεται καλλίτερη. Ο συνδικαλισμός πέτυχε μόνον γιατί υπήρχε πλεόνασμα πλούτου να τον χρηματοδοτήσει.
Οι οργανωμένες επαναστάσεις που στηρίχτηκαν σε ιδεολογία, απέτυχαν γιατί είχαν στόχους ουτοπικούς και δεν άφηναν τίποτε στην τύχη. Μόνον ο καπιταλισμός δημιούργησε τις συνθήκες που επέτρεψαν τη δημιουργία πλούτου. Και αυτό, εντελώς τυχαία.

Η μεθοδολογία της ανάπτυξης

Η ιστορία είναι αδυσώπητη. Μας μιλά καθαρά και χωρίς συναισθηματισμούς για την ανθρώπινη εμπειρία και πορεία στο χρόνο. Ο σύγχρονος άνθρωπος αδυνατεί να δεχθεί το γεγονός πως όλα αυτά που βλέπει σήμερα γύρω του έγιναν εντελώς τυχαία. Προτιμά να πιστεύει πως οι ανθρώπινες ιδεολογίες και επαναστάσεις έφεραν την πρόοδο που βιώνουμε σήμερα.

Η καλή θεώρηση της ιστορίας όμως μας λέει άλλα. Ο καπιταλισμός προυπήρχε όλων των ανθρωπίνων συστημάτων. Δεν είχε ιδεολογία, ούτε πρόγραμμα, ούτε προγνωστικά. Με μόνο γνώμονα το κέρδος και την επιβίωση, προχωρά και αναμορφώνεται. Η δημιουργία πλούτου, και μόνον αυτή, έφερε την ανάπτυξη του σήμερα. Τυχαία, και σταδιακά. Η δημιουργία πλούτου έδωσε στον άνθρωπο τη δυνατότητα να σκεφτεί, να οραματισθεί, να επαναστατήσει, να δημιουργήσει φιλοσοφικά κινήματα και επαναστάσεις. Ολη η ανθρώπινη διανόηση στηρίζεται στο πλεόνασμα του πλούτου της ομάδας που τον δημιούργησε.

Χώρες με επιτυχημένη αγροτική πολιτική, δίνουν νωρίς στους πολίτες τους την ευκαιρία να δημιουργήσουν έναν μικρό πλούτο, και να προχωρήσουν στο επόμενο στάδιο ανάπτυξης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, νωρίς στην ιστορία τους μοίρασαν γή σε όλους, όλοι είχαν κάτι. Μέσα σε λίγες γενιές, ο αγροτικός πληθυσμός των ΗΠΑ είχε συσσωρεύσει μεγαλύτερο πλούτο απ’ οτι η Ευρώπη σε πολλούς αιώνες ιστορίας. Το Μεξικό απέτυχε. Νωρίς κι’ αυτό στη ιστορία του, μοίρασε τη γή του σε πέντε άτομα, αφήνοντας τις μάζες στο έλεος της καταστροφής. Ολοι οι πόλεμοι του Μεξικού έγιναν για κάποια αγροτική μεταρύθμιση. Και όλοι απέτυχαν. Εκατομύρια Μεξικανοί δεν είχαν ποτέ την ευκαιρία να αποχτήσουν ένα κομμάτι γής, μέσα απο το οποίο θα δημιουργούσαν λίγο πλούτο.

Αγροτική οικονομία - σύνθετο εμπόριο - συγχρονος καπιταλισμός.
Αυτή είναι η ιστορική έμπειρία της ανάπτυξης. Η ανάιμακτη μεταβίβαση απο το ένα στάδιο στο άλλο, αποτελεί συνταγή επιτυχίας. Δημιουργία πλούτου σε κάθε στάδιο. Ολες οι χώρες που αναπτυχθηκαν, ακολούθησαν αυτή τη μεθοδολογία. Εστω και αργά. Ο Τρίτος Κόσμος λόγω αποικιοκρατίας, δεν δημιούργησε ακόμα πλούτο στον αγροτικό στάδιο. Η Ελλάδα τα κατάφερε καλά και βρίσκεται σήμερα στο μεταίχμιο του σύγχρονου καπιταλισμού. Το ιδιο και η Κίνα. Παρόλα τα προβλήματά της, η αγροτική της πολιτική ήταν καλή και αποτελεσματική. Παράγουν σήμερα οι κινέζοι πλούτο και στα τρία στάδια της μεθοδολογίας.

Ζούμε σε ένα κόσμο σύνθετο που τρέχει γρήγορα. Εχουμε μόνον ένα σύστημα να αντιμετωπίσουμε - τον Καπιταλισμό. Σκοπός μας πρέπει να είναι ο μετασχηματισμός του, ετσι ωστε οι δυναμικές του να επιτρέπουν τη δημιουργία πλούτου. Και όπου δυνατόν, την αποφυγή των θλιβερών εξάρσεων που μας αφηγείται η ιστορία.

----------------------------------------------------------------------------

(Εγραψα αυτές τις σκέψεις γρήγορα, σαν είδος σημειώσεων. Είχα την τύχη κάποτε να ταξιδεύσω σε χώρες του Τρίτου Κόσμου και στη Κίνα. Η διαφορά μεγάλη. Στο Μεξικό και στην Ινδία, ο μέσος αγρότης λοιμοκτονεί, στην Κίνα παράγει πλούτο. Ο ίδιος καπιταλισμός παντού, αλλά με άλλες δυναμικές.)

Γιώργο, σου τρώνε τη καρέκλα

Δεν τραβάει ο Γιώργος σαν αρχηγός ελληνικού σοσιαλιστικού κόμματος. Οι λόγοι είναι απλοί και τσεκουράτοι.

Πρώτον δέν έχει φατσούλα έλληνα αριστερού (κλασική φατσούλα-πρότυπο έχει ο Αλαβάνος, με ντυσιματάκι απλό, όπως το θέλει και ο έλληνας του καφενείου). Δεν έκανε ο Γιώργος την παραμικρή προσπάθεια να δείξει πως έχει καρνταρόμπα και κάτι πέρα απο κουστούμια. Το οποίον εν Ελλάδι είναι για εναν πολιτικό παρεξηγήσιμο. Δείχνει ελιτισμό. Και οι έλληνες δεν γουστάρουν ελιτισμό. Ακούγεται σαν Αμερικανισμός.

Δεύτερον, τα ελληνικά του Γιώργου είναι «ξένα». Εγώ το πιάνω αυτό το είδος. Είναι σαν τα ελληνικά των παιδιών μου. Ελληνικά εργαστηριακά, της μόρφωσης, όχι της αλάνας. Πρώτη γλώσσα είναι άλλη. Η γλώσσα της μητέρας. Ετσι πάντα γίνεται. Συνεπώς ο Γιώργος δεν θεωρείται 100% έλληνας. Στην λαικίστικη νοοτροπία του ελληνάρα, ο Γιώργος είναι ελληνοαμερικανός, δηλαδή αμερικανάκι που απλά έμεινε στην Ελλάδα γιατί ο καθαρόαιμος ελληνάρας μπαμπάς του έφτιαξε ένα καλό μαγαζί με «αλλαγές». Συμπέρασμα: Γιώργο Go Home.

Τρίτον, ο Γιώργος δεν κάνει για Ελλάδα. Το παιδί είναι για «έξω». Ο Σημίτης το κατάλαβε αυτό, και τον έβαλε υπουργό εξωτερικών. Τέλειος εκεί ο Γιώργος. Ηξερε τι να κάνει. Ηξερε γλώσσες, καταλάβαινε όλα τα προτόκολά συμπεριφοράς, κατανοούσε τη συμπεριφορά των αντιπάλων του ανάλογα με τις διάφορες κουλτούρες, ήξερε απο σαλόνια, ταξίδια και πολυτελείς χώρους. Καταλάβαινε και απο στρατηγική. Αρίστευσε ο Γιώργος ως υπουργός εξωτερικών. Εβαλε την Κύπρο χωρίς φασαρίες στην Ευρώπη. Πέτυχε νομισματική ένωση. Πέταξε το μπαλάκι της Τουρκίας πίσω στην Ευρώπη. Μπράβο στον Σημίτη που έβαλε το Γιώργο στην κατάλληλη θέση. Για «μέσα», κράτησε τους άλλους.

Τέταρτον, δεν κατάλαβε ο Γιώργος πως η άσκηση του σοσιαλισμού στην Ελλάδα απαιτεί σαν αρχηγό άλλου είδους προσωπικότητα – κάτι σαν του Βενιζέλου ας πούμε. Υφος προφεσόριο, μακρύσυρτες εκφράσεις με πολλές δύσκολες λέξεις, που να μήν βγάζεις νόημα, απαξιωτικό ύφος του στύλ «ξέρετε σε ποιόν μιλάτε» ή «συγχωρώ ως ηγέτης», και συνεχείς αναφορές σε ασαφείς νομικούς και φιλοσοφικούς όρους. Δεν έκανε ο Γιώργος την παραμικρή προσπάθεια να δείξει πως είναι κουλτουριάρης. Γιατί όπως εξήγησα, το παιδί «δεν τραβάει» για τον ελληνικό χώρο.

Πέμπτον, ο Γιώργος δεν έκανε αποσταλινοποίηση στο κόμμα. Το οποίον σημαίνει, εξω όλοι οι παλιοί του ΠΑΣΟΚ, εξω όλοι όσοι έχτισαν το λαικίστικο εκείνο κόμμα του «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ..», και των συμμαχιών με τους τριτοκοσμικούς Αδέσμευτους. Εξω ο Παγκαλος, εξω ο Τσοχατζόπουλος, έξω όλοι οι ιδρυτές. Αλλαγή ονόματος για σημειολογία, αλλαγή γραμμής, ύφους, γλώσσας, συνθημάτων, ιδεολογίας. Ο Γιώργος άκουσε τους συμβούλους του. Κράτησε κάτι ηλίθια συνθήματα του τύπου «Εξω η Δεξιά», και έφερε πίσω τον Λαλιώτη. Επιχείρησε να μιμηθεί τη λαικίστικη συμπεριφορά του πατέρα του. Και απέτυχε. Υποκρίθηκε και φάνηκε.

Και τώρα; Να κρατήσει ο Γιώργος την καρέκλα, το θεωρώ κομματάκι δύσκολο. Δύο είναι οι εναλλακτικές λύσεις του. Πρώτον να πάρει όσους γουστάρει, και να φύγει. Να κάνει άλλο κόμμα. Με το οποίο δεν θα βγεί ποτέ πρωθυπουργός, αλλά θα είναι ο εαυτός του. Δικό του μαγαζί. Γιατί κάτι μου λέει πως ο Γιώργος δεν είναι σοσιαλιστής. Στο νέο του κόμμα θα είναι αυτό που θέλει, και όχι ό,τι του επέβαλε η ιστορία. Το ΠΑΣΟΚ δεν χάνεται. Θα το πάρει ο Βενιζέλος, η Διαμαντοπούλου, η ο Χρυσοχοίδης.

Η δεύτερη λύση είναι να αλλάξει επάγγέλμα. Εχει καλό βιογραφικό. Μπορεί να γίνει σύμβουλος εταιρειών και κυβερνήσεων σε διεθνές επίπεδο. Ας πάρει κι’ ενα τηλέφωνο τον Αντριανόπουλο. Εφυγε και εκείνος απο την πολιτική. Ας τηλεφωνήσει και τον πρώην Ισπανό πρωθυπουργό Αθνάρ που πήγε στις ΗΠΑ για δουλειά. Εδώ και τώρα, θα πρέπει ο Γιώργος να πάρει μια απόφαση. Του παίρνουν την καρέκλα.
-------------------------------------------------------------------------------

Καθώς κλείνω αυτές τις σκέψεις, βλέπω το πρωτοσέλιδο της «Ελευθεροτυπίας»: «Χαριλάου Τρικούπη Ακούς; – Μήνυμα για στροφή Αριστερά». Ανησυχεί η φυλλάδα μήπως και το ΠΑΣΟΚ δεν πάρει το μήνυμα. Μήπως και δεν έρθει και στην Ελλάδα ο κομμουνισμός. Το απαιτεί ο κόσμος (βλ. γκάλοπ). Και με Γιωργάκη αυτό δεν γίνεται.

Οραμα και ηγεσία

Εύχομαι στον κ. Καραμανλή καλή επιτυχία. Αναλαμβάνει σήμερα την κυβέρνηση μιας χώρας που βρίσκεται ιδεολογικά και πρακτικά, σε δύσκολη κατάσταση. Με τα ηθικά της πρότυπα σε παρακμή, και χωρίς στρατηγικούς στόχους, η Ελλάδα αναζητά σήμερα έναν πραγματικό ηγέτη. Και ηγέτης σημαίνει όραμα και στρατηγική.

Με ζητούμενο το όραμα και τη στρατηγική, η προσοχή μου στρέφεται στον άνθρωπο που κατα την γνώμη μου προσέφερε το μεγαλύτερο έργο στην μεταπολεμική Ελλάδα – τον Κων. Καραμανλή.

Ο Κων. Καραμανλής είναι θείος του παρόντος Πρωθυπουργού. Εφυγε απο την Ελλάδα το 1962, αναλωμένος απο την ακυβερνησία των παρακρατικών οργανώσεων και τις διαμάχες και ίντριγκες μεταξύ της Βουλής, του Παλατιού, και της Αμερικανικής πρεσβείας. Επέστρεψε στην Ελλάδα το 1974, να αναλάβει μια χώρα στα πρόθυρα του πολέμου.

Θαρρώ πως κατά την διάρκεια της εξορίας του στο Παρίσι, ο κ. Καραμανλής μάλλον θα είχε πολλούς περιόδους αυτοκριτικής, και πολιτικής σπουδής. Κάτι μου λέει μέσα μου πως κατα τα χρόνια της εξορίας του, κάτι άλλαξε μέσα του. Κάτι τον έκανε να αναζητήσει καλύτερα μοντέλα σκέψης, οικονομικής μόρφωσης, ιστορικής και κοινωνιολογικής αντίληψης, καθώς και γνώση σε θέματα στρατηγικής. Τον φαντάζομαι νύχτα, στο διαμερισμά του στο Παρίσι, να συλλογίζεται μέσα στην απέραντη μοναξιά του. Να σκύβει πάνω σε βιβλία και να διαβάζει την ιστορία του Βενιζέλου, τον Μακρυγιάννη, τον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο, τίς οικονομικές και πολιτικές εκείνες συνθήκες που διαμόρφωσαν τον σύγχρονο κόσμο.

Κατα τη διάρκεια της εξορίας του, ο Κων. Καραμανλής αναγνώρισε τα τεράστια προβλήματα του έθνους των Ελλήνων. Είδε τις ρίζες της παρακμής μας, και κατέστρωσε στρατηγικό σχέδιο για την εξάλειψή των. Με την επιστροφή του στην Ελλάδα, ο Πρωθυπουργός Καραμανλής ήξερε καλά τι ήθελε να πετύχει.

Τρία ήταν κατα τη γνώμη μου τα επιτεύγματα του Καραμανλή.

Ελυσε το Πολιτειακό ζήτημα. Οι διαμάχες των κέντρων εξουσίας είχαν διαβρώσει το πολίτευμα της χώρας, και κουράσει τον κόσμο. Η χώρα είχε αναλώσει μια σειρά πρωθυπουργίσκων χωρίς αποτέλεσμα. Ο θεσμός της βασιλείας δεν ήταν πολύ αγαπητός και δίχαζε τη χώρα. Ο Καραμανλής σταθεροποίησε το πολίτευμα της χώρας το οποίο σήμερα, 30 περίπου χρόνια μετά, είναι στη συλλογική συνείδηση του Ελληνα σταθερό.

Ελεύθερες εκλογές, με όλα τα κόμματα νόμιμα. Μια ενέργεια που στην ουσία καταργούσε ιδεολογικά αυτό που εκπροσωπούσε μέχρι τότε η ελληνική Δεξιά. Εμπεδώθηκε στην συλλογική συνείδηση του ελληνα η εικόνα μιάς κοινωνίας χωρίς πολιτικούς κρατούμενους, χωρίς κατατρεγμούς, πολιτικά φρονόχαρτα και φυλακές.
Αρχισε να επουλώνεται η πληγή του εμφυλίου πολέμου. Τα πολιτικά πάθη άρχισαν να ηρεμούν. Το νόμιμα πιά ΚΚΕ, το οποίο είχε ηρωοποιηθεί όχι λόγω ιδεολογίας, αλλά λόγω παρανομίας, μπήκε κι’ αυτό στη Βουλή. Μην έχοντας καμμιά ιδεολογία για αντιπρόταση, τα μέχρι τότε καταπιεσμένα κόμματα της Αριστεράς διασπαστηκαν απο μόνα τους σε χίλια κομμάτια, και κατρακύλησαν σήμερα στα μονοψήφια ποσοστά.

Ενταξη στην Ευρωπαική Ενωση. . Ο Καραμανλής απαίτησε απο την Ευρώπη να φέρουν την Ελλάδα στον κόσμο της αναπτυγμένης Ευρώπης. Να της δώσουν τα απαραίτητα κεφάλαια να αναπτυχθεί. Να γίνει η Ελλάδα ενα πρότυπο ανάπτυξης στην περιοχή των Βαλκανίων. Να απεγκλωβιστεί απο την ιστορική της διαμάχη με την Τουρκία. Ο κ. Γκέσνερ, Υπουργός Εξωτερικών της Γερμανίας και υποστηριστής της ιδέας της Ευρώπης, άρχισε με την προτροπή του Καραμανλή ένα μεγάλο αγώνα για την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρώπη. Τριάντα χρόνια μετά, η Ελλάδα έγινε πράγματι ένα πρότυπο ανάπτυξης για τα Βαλκάνια, και απέκτησε μια ανοιχτή και σταθερή αγορά. Το Κυπριακό, αποκλειστικό πρόβλημα της Ελλάδας για χρόνια, έγινε τώρα ενα Ευρω-Τουρκικό πρόβλημα.

Η νομισματική ένωση της Ελλάδας με την Ευρώπη, και η ένταξη της Κύπρου σαν νέο μέλος, ήταν άξια έργα του Πρωθυπουργού Κων. Σημίτη. Είχε κι’ αυτός όραμα, είχε στρατηγική, στόχους, θέληση. Και επέτυχε. Στηρίχτηκε στο έργο του Καραμανλή, και συνέχισε ένα αξιόλογο έργο.

Καθώς γίνεται η ορκωμοσία του σημερινού πρωθυπουργού Κων. Καραμανλή (του νεότερου), η σκέψη μου πηγαίνει πίσω σ’ όλα εκείνα που πέρασε αυτός το τόπος. Είναι στο χέρι του πρωθυπουργού να ορίσει στόχους και στρατηγική. Είναι ο μόνος υπεύθυνος. Απομένει να δείξει αν έχει όραμα και στρατηγική. Ο κόσμος περιμένει.

---------------------------------------

Εμπνεύστηκα αυτές τις σκέψεις απο ενα θέμα που είδα στο blog του Glen Οι Πολιτικοί της Ελλάδας

Ο νέος κύκλος βίας

Το καλοκαίρι του 2007 θα μείνει στην ιστορία της Ελλάδας σαν ένα απο τα χειρότερα. Κάηκε σ’ αυτό το καλοκαίρι πάνω απο το 10% των εθνικών δασών μας. Ο δεύτερος κύκλος φωτιάς άρχιζε καθώς έφευγα απο την Ελλάδα. Είχα έρθει στις αρχές Αυγούστου με χαρά, να περάσω μερικές εβδομάδες στην πατρίδα. Εφυγα τσακισμένος. Στο δρόμο Αθηνών-Πατρών, έξι η ώρα το πρωί, είδα μιά φοβερή φωτιά να καίει στην Αχαία. Ξημέρωνε, και με φόντο την αυγή, ο πυρήνας της φωτιάς ξεχώριζε σαν λαμπάδα αναμμένη στον ήρεμο πρωινό ορίζοντα. Οι φλόγες υψώνονταν με βία ξηλά στον ουρανό, και μια μαύρη κάπνα ξεχύνονταν παντού.

Εφτασα στην Αμερική μερικές ώρες αργότερα. Οι Αμερικανοί γείτονές μου, που δεν γνωρίζουν και πολλά για την Ελλάδα, με ρώτησαν όλοι αν οι φίλοι μου και συγγενείς είναι καλά, αν οι πυρκαγιές τους έχουν επηρεάσει. Ακουσαν τη βιβλική καταστροφή στα νέα. Τους διαβεβαίωσα πως όλα ήταν καλά. Δικαιολόγησα και τις αιτίες τις φωτιάς. Αύγουστος μήνας, ζέστη πολύ, τέτοιες φωτιές είναι συνηθισμένες.

Νοιώθω άβολα πολύ. Ενοχλημένος. Αυτή τη γή που λέγεται Ελλάδα, εγώ την έχω έχω στερηθεί. Την αγαπώ ανιδιοτελώς, την υποστηρίζω, την ανεβάζω στα μάτια των ξένων. Την επισκέπτομαι συχνά, την εξιδανικεύω. Μα δεν το κρύβω πως με ενοχλεί παράφορα η παρακμή της.

Για μένα, οι φωτιές αυτές είναι σημάδι πως η κοινωνία μας μπαίνει πιά σε νέο στάδιο παρακμής. Και το νέο στάδιο εμπεριέχει βία. Είναι τόσο μεγάλη η παρακμή της ελληνικής κοινωνίας αυτή τη στιγμή, που οι θρασείς συντεχνίες των παντών είδους νταβατζήδων, έχοντας πλέον καταλάβει πως δεν υπάρχει καμιά νομική, ή συνειδητή αντίδραση εναντίων τους, περνούν στον επόμενο κύκλο θράσους, και αυτός εμπεριέχει ωμή βία.

Μακάρι να διαψευστώ, αλλά φοβάμαι πως απο δώ και πέρα, τα παντός είδους ξεσπάσματα θα παράγουν θύματα. Θύματα στη επαρχία με φωτιές, θύματα στα γήπεδα με τους οπαδούς, θύματα στην νυχτερινή διασκέδαση, θύματα στα πανεπιστήμια. Οταν η παρακμή αυξάνεται, αυξάνεται και το θράσος. Οι αναστολές μειώνονται, η βία θεριεύει.